Đặc điểm chung

Anguidae Gray, 1825 - Là họ thằn lằn thuộc nhóm Anguimorpha (một nhánh tiến hóa lớn (clade) trong bộ Có vảy Squamata, bao gồm nhiều loài thằn lằn như kỳ đà, thằn lằn kính và thằn lằn cá sấu Anguimorpha là “một đại nhánh thằn lằn cổ”, gồm cả các loài rất lớn, rất nhỏ, có chân hoặc không chân). Trên thế giới có khoảng 100 - 120 loài, Việt Nam có 4 loài. Phân bố chủ yếu ở châu Á, châu Mỹ, châu Âu và Bắc Phi. Anguidae rất đặc biệt vì có các loài có 4 chân phát triển bình thường, các loài chân tiêu giảm và các loài mất chân hoàn toàn, giống với rắn. Đây là ví dụ nổi bật về sự biến đổi hình thái trong tiến hóa của thằn lằn.
Đặc điểm hình thái từ có chân, đến không chân Đây là đặc điểm nổi bật nhất. (Elgaria - có 4 chân phát triển, Ophisaurus, Dopasia - hoàn toàn không có chân). Việc mất chân ở thằn lằn đã xảy ra nhiều lần độc lập trong tiến hóa. Anguidae có mí mắt và lỗ tai ngoài. Mặc dù nhiều loài trông giống rắn, chúng vẫn là thằn lằn thật vì có mí mắt di động, có lỗ tai ngoài, có thể chớp mắt. Trong khi đó rắn không có mí mắt di động, không có lỗ tai ngoài. Các loài trong họ này dưới vảy có xương bì, các mảnh xương nhỏ nằm dưới da (osteoderms) giúp chúng tăng độ cứng, bảo vệ cơ thể khỏi động vật săn mồi. Anguidae có tên tiếng Anh glass lizard bởi chiếc đuôi rất dài, dễ gãy khi bị tấn công, đuôi vỡ thành nhiều đoạn nhỏ. Cơ chế Autotomy (tự rụng đuôi), giúp đánh lạc hướng kẻ săn mồi. Đa số Anguidae là những loài bò sát ăn thịt. Các loài có chân có thể leo cây, săn mồi linh hoạt hơn. Các loài không chân chủ yếu săn dưới mặt đất hoặc trong cỏ. Anguidae có cả loài đẻ trứng (oviparity) và loài đẻ con trứng. Hiện tượng đẻ con trứng giúp con mẹ bảo vệ phôi, cân bằng giới tính tốt hơn.
Lịch sử tiến hóa của Anguidae xuất hiện khoảng  100 - 120 triệu năm trước, ở kỷ Cretaceous. Các nghiên cứu ghi nhận họ Anguidae không phải tổ tiên của rắn. Mặc dù chúng có cơ thể dài, nhiều loài không chân, di chuyển kiểu uốn sóng. Nhưng chúng vẫn có mí mắt và tai ngoài. Rắn thuộc một nhánh tiến hóa khác trong bộ Có vảy Squamata. Sự giống nhau giữa Anguidae và rắn là một ví dụ điển hình của tiến hóa hội tụ (convergent evolution), nghĩa là hai nhóm tiến hóa độc lập nhưng đạt được hình dạng tương tự do thích nghi với lối sống giống nhau. Đây là một trong những họ thằn lằn thể hiện rõ nhất quá trình tiêu giảm chân trong tiến hóa.