Đặc điểm chung

Shinisauridae Ahl, 1930 - Một họ bò sát rất nhỏ và cổ xưa, hiện chỉ còn một loài duy nhất còn sống Shinisaurus crocodilurus (Chinese crocodile lizard). Loài này có ngoại hình khá đặc biệt, đuôi giống đuôi cá sấu. Sống bán thủy sinh trong các con suối trong rừng và được gọi là thằn lằn cá sấu, dù không có quan hệ gần với cá sấu thật.
Đặc điểm nổi bật của Shinisaurus crocodilurus là có đầu dẹt và rộng. Cơ thể phủ các vảy gồ ghề. Đuôi dài với nhiều hàng vảy nổi dọc, dài bằng hoặc hơn chiều dài than, rất giống đuôi của cá sấu. Tuy nhiên, đây chỉ là tiến hóa hội tụ, không phải quan hệ họ hàng gần với cá sấu thật. Da màu nâu hoặc xanh ô liu, giúp ngụy trang giữa rêu và đá ven suối. Con đực mùa sinh sản thường có phần đầu màu đỏ hoặc cam tươi. Hai bên cổ có màu sắc nổi bật hơn con cái. Shinisaurus crocodilurus bơi giỏi, nhưng di chuyển chậm, leo cành cây thấp ven suối. Di chuyển trên cạn tương đối chậm. Ban ngày, chúng thường nằm bất động hàng giờ trên cành cây phía trên mặt nước. Shinisaurus crocodilurus là loài bò sát ăn thịt nhỏ. Thức ăn gồm côn trùng, chân khớp, giun đất, ốc nhỏ, nòng nọc, ếch, cá nhỏ... với tập tính rình mồi. Khác với nhiều loài thằn lằn khác Shinisauridae đẻ con trứng (viviparous). Mỗi lứa  đẻ 2 - 12 con. Con non nở ra đã có khả năng tự kiếm ăn. Đẻ con trứng được cho là thích nghi với môi trường suối rừng ẩm, khí hậu mát mẻ ở vùng núi.
Shinisauridae là một nhánh cổ của nhóm Anguimorpha (là một nhánh tiến hóa lớn “clade” của thằn lằn trong bộ Có vảy Squamata, bao gồm những loài nổi tiếng như Kỳ đà, Rồng komodo… thuộc các họ Varanidae, Anguidae... Đây là một trong những nhóm thằn lằn thành công và đa dạng nhất, với lịch sử tiến hóa kéo dài hơn 100 triệu năm). Các nghiên cứu phân tử cho thấy Shinisauridae tách ra khoảng 90 - 110 triệu năm trước và là một trong những nhánh cổ còn sót lại của Anguimorpha. Tổ tiên của chúng có thể từng phân bố rộng hơn ở châu Á. Hóa thạch thuộc nhóm Shinisauridae đã được tìm thấy ở Trung Quốc, Úc, Mỹ. Điều này minh chứng Shinisauridae từng đa dạng hơn rất nhiều so với hiện nay. Shinisaurus crocodilurus thường được gọi là "hóa thạch sống" vì chúng là đại diện duy nhất còn sống của cả một họ. Do hình thái thay đổi khá ít trong thời gian dài và giữ lại nhiều đặc điểm cổ của Anguimorpha. Tuy nhiên, thuật ngữ "hóa thạch sống" không có nghĩa là loài này ngừng tiến hóa, bởi nó vẫn tiếp tục tiến hóa nhưng với tốc độ thay đổi hình thái tương đối chậm.