Đặc điểm chung

Colubridae Oppel, 1811 - Đây là họ Rắn lớn nhất trên thế giới với khoảng 1.800 - 2.000 loài, phân bố gần như toàn cầu (trừ Nam Cực và một số đảo đại dương). Việt Nam có khoảng 130 loài. Gồm những loài có thân phủ một lớp vảy sừng, răng mọc trên xương hàm. Khe khuyết ngang con đực có cơ quan giao cấu chẻ đôi. Colubridae hầu hết đẻ trứng, một số loài noãn thai sinh trứng có vỏ cứng và màng dai, không có lòng trắng. Nhưng có nhiều loài thuộc họ này đẻ con trứng. Hầu hết các loài thuộc họ này không có di tích đai hông và chi sau, chỉ còn một lá phổi phải, đa số không có móc độc. Nơi sống của chúng trên mặt đất, dưới nước cây hay hang hốc, vách đá, hoạt động cả ngày lẫn đêm. Thức ăn chính là các loài thú nhỏ nhất là chuột và ếch nhái một số loài ăn cá. Mỗi năm đẻ 1 lứa và mỗi lứa từ 2 - 8 trứng.
Các nghiên cứu hóa thạch và phân tử cho thấy họ Colubridae xuất hiện khoảng 50 - 60 triệu năm trước (kỷ Paleocene - Eocene). Nhóm này tiến hóa từ tổ tiên chung của các rắn Caenophidia (phân nhánh lớn của rắn Serpentes, thường được gọi là “rắn tiến hóa cao”. Đây là nhóm rắn chiếm phần lớn các loài rắn hiện nay trên thế giới). Họ Colubridae trải qua bùng nổ đa dạng loài (adaptive radiation) mạnh trong kỷ Miocene (23 - 5 triệu năm trước) do mở rộng các hệ sinh thái rừng và đồng cỏ cạnh tranh với thằn lằn và lưỡng cư tiến hóa nhiều kiểu săn mồi khác nhau.
Colubridae có quan hệ gần Rắn hổ Elapidae, Rắn châu phi Lamprophiidae, Rắn lục Viperidae. Tổ tiên của Colubridae từng là “họ chứa” (catch - all families) của rất nhiều rắn không thuộc họ khác. Sau các nghiên cứu di truyền DNA, nhiều nhánh đã được tách ra thành những họ riêng. Một số loài đã tiến hóa răng độc ở phía sau hàm (các loài rắn độc khác có răng nanh tiêm nọc độc mọc ở phía ngoài "front-fangs". Các giống rắn Boiga, Rhabdophis, Dispholidus, có răng nanh ẩn sâu phía sau các răng hàm "reared-fangs", chất độc này hình thành từ thức ăn). Đây được xem là giai đoạn trung gian trong tiến hóa hệ thống nọc độc của rắn. Sự thích nghi sinh thái rất đa dạng của họ Colubridae là phát triển sống ở nhiều kiểu sinh thái (sống trên cây Ahaetulla, sống dưới đất Calamaria, sống gần nước Xenochrophis sống trên mặt đất Ptyas). Sự đa dạng sinh thái này giúp Colubridae chiếm lĩnh nhiều hệ sinh thái trên thế giới.