Đặc điểm chung

Artiodactyla Owen, 1848 - Gồm những loài động vật có vú, móng guốc, trục chịu lực của bàn chân đi qua ngón III và IV. Các loài quen thuộc gồm lợn, hà mã, lạc đà, hươu, nai, hươu cao cổ, bò, dê, cừu và nhiều loài linh dương. Tuy nhiên, trong phân loại hiện đại, cần lưu ý rằng bộ Cá voi Cetacea nằm bên trong nhánh của bộ Ngón chẵn Artiodactyla. Vì vậy, nhiều hệ thống hiện đại sử dụng tên bộ Ngón chẵn + Cá voi Cetartiodactyla cho toàn bộ các loài ngón chẵn + cá voi.
Các loài được xếp vào bộ Ngón chẵn Artiodactyla do bàn chân có hai ngón chính chịu trọng lượng (ngón III + Ngón IV), hai ngón này tạo thành móng chẻ đôi. Ngược lại, ở bộ Ngón lẻ Perissodactyla, trục chịu lực đi qua ngón giữa, đặc biệt rõ ở Tê giác java Rhinoceros sondaicus (ngón chẵn = III + IV, ngón lẻ = III). Tuy nhiên, không phải mọi Artiodactyla hiện đại đều có ngoại hình "móng chẻ đôi" như Lạc đà Camelus dromedarius và Cá voi Megaptera novaeangliae, cho thấy sự đa dạng tiến hóa của chúng.
Một trong những thích nghi quan trọng nhất của nhiều Artiodactyla là tiêu hóa thức ăn thực vật giàu cellulose thông qua lên men vi sinh vật. Ở Ruminantia (động vật nhai lại), thức ăn được lên men trong hệ thống dạ dày chuyên hóa. Quá trình tiêu hóa thức ăn Ăn cỏ → nuốt → trớ thức ăn → nhai lại → nuốt lại → lên men → tiêu hóa. Dạ dày của động vật nhai lại thường được chia thành 4 ngăn gồm Dạ cỏ (rumen) Dạ tổ ong (reticulum) Dạ lá sách (omasum) Dạ múi khế (abomasum).
Artiodactyla có kích thước rất đa dạng. Loài nhỏ nhất là Cheo cheo nam dương Tragulus kanchil chỉ nặng khoảng 2 - 3 kg và thuộc bộ Ngón chẵn nhỏ nhất. Loài lớn nhất là Hà mã Hippopotamus amphibius, nặng khoảng 1,3 đến 3,2 tấn. Nếu tính cả bộ Cá voi Cetacea trong Cetartiodactyla, Cá voi lưng gù Balaenoptera musculus dài khoảng 25 - 30 m, trọng lượng cơ thể 150 tấn. Việc phân biệt Artiodactyla truyền thống và Cetartiodactyla hiện đại rất quan trọng khi so sánh về kích thước.
Artiodactyla xuất hiện vào khoảng Eocene (thế địa chất thứ hai của kỷ Paleogen, thuộc Đại tân sinh Cenozoic) sớm, khoảng 55 triệu năm trước. Một bước ngoặt quan trọng là sự tiến hóa của các loài động vật nhai lại Ruminantia và các động vật ăn cỏ chuyên hóa. Cá voi Balaenoptera musculus có nguồn gốc từ Artiodactyla, là một trong những phát hiện quan trọng của động vật học hiện đại. Các hóa thạch cho thấy tổ tiên của cá voi là những động vật thuộc bộ Ngón chẵn Artiodactyla sống trên cạn. Một chuỗi tiến hóa từ Pakicetus → Ambulocetus → Rodhocetus → Basilosaurus → đến Cetacea hiện đại. Các nghiên cứu phân tử cũng cho thấy họ Hà mã Hippopotamidae là họ hàng còn sống, gần nhất của bộ Cá voi Cetacea. Vì vậy cá voi không phải là một loài hoàn toàn tách biệt về nguồn gốc với bộ Ngón chẵn Artiodactyla, mà chúng là một nhánh tiến hóa của bộ này.