Đặc điểm chung
Họ:Mía dò Costaceae
Costaceae Nakai, 1941 - Một họ thực vật hạt kín thuộc bộ Gừng Zingiberales, trong lớp một lá mầm Monocots. Họ thực vật nhiệt đới, nổi bật với thân rễ, mọc thẳng, lá xoắn quanh thân và cụm hoa hình nón hoặc đầu dày đặc với các lá bắc (bracts) phát triển, hoa có 1 nhị hữu thụ, các cấu trúc nhị khác biến đổi thành nhiều nhị lép (staminodes), trong đó có cánh môi (labellum) lớn.
Costaceae chủ yếu là cây thân thảo lâu năm, thường có thân rễ (rhizome). Thân trên mặt đất thường mọc thẳng, đôi khi cao trên 1-2 m tùy loài. Một đặc điểm rất dễ nhận biết gồm lá thường xếp xoắn quanh thân, tạo thành một thân giống hình xoắn ốc. Đặc điểm này khiến một số loài Costaceae có tên tiếng Anh spiral ginger. Lá đơn, hình bầu dục đến thuôn dài, mép nguyên, gân song song, bẹ lá phát triển, xếp xoắn ốc (spiral phyllotaxy) quanh thân. So với họ Gừng Zingiberaceae, đây là một đặc điểm khá hữu ích để nhận biết Costaceae. Cụm hoa đầu (capitate) hoặc dạng nón (cone-like), nằm ở đầu thân, hoặc gần phần đầu của thân. Ở chi Parahellenia có cụm hoa mọc ở gốc. Cụm hoa được tạo bởi nhiều lá bắc (bracts) xếp sít nhau. Các lá bắc có thể có màu đỏ, cam, vàng hoặc xanh, khiến cụm hoa rất nổi bật. Kiểu hoa đặc trưng của của bô Gừng Zingiberales, có mức độ chuyên hóa cao. Chỉ có 1 nhị hữu thụ, các nhị khác đã biến đổi thành nhị lép (staminodes). Một staminode đặc biệt phát triển thành cánh môi (labellum). Nhiều nhị tổ tiên → giảm số nhị hữu thụ → 1 nhị hữu thụ + staminodes → labellum phát triển → hoa chuyên hóa. Ở Costaceae, cánh môi (labellum) rất lớn, tạo thành cấu trúc giống một cánh hoa lớn. Hoa thường có 3 lá noãn hợp nhất, bầu hạ (inferior ovary), vòi nhụy nằm trong cấu trúc của nhị, đầu nhụy nằm ở phía trên và là những đặc điểm chung quan trọng của nhiều loài thuộc bộ Gừng Zingiberales. Quả thường là quả nang (capsule). Sau khi trưởng thành, quả có thể mở để giải phóng hạt, hạt ở một số loài có áo hạt (aril) hoặc cấu trúc liên quan đến phát tán.
Costaceae không phải là “một nhánh của họ Gừng Zingiberaceae”, đây là hai họ riêng biệt, nhưng có quan hệ họ hàng gần trong bộ Gừng Zingiberales. Bằng chứng hóa thạch của Costaceae cực kỳ hiếm và là một bất lợi trong nghiên cứu tiến hóa của cả bộ Gừng Zingiberales. Vì hạt phấn của nhánh này thiếu lớp vỏ ngoài (exine), khiến khả năng hóa thạch rất kém. Hiện chỉ có một hóa thạch tiềm năng duy nhất được ghi nhận là một khuôn/dấu vết thân cây từ Miocen ở Trinidad. Costaceae từng được cho là có phân bố khắp các khu rừng nhiệt đới (pantropical) do trôi dạt lục địa Gondwana cổ đại. Tuy nhiên, qua phân tích thời gian phân kỳ đã bác bỏ giả thuyết này. Quá trình đa dạng hóa giai đoạn đầu của Costaceae chỉ xảy ra vào khoảng 65 triệu năm trước và rất lâu sau khi siêu lục địa Gondwana đã tách rời hoàn toàn. Các nghiên cứu này cho thấy Costaceae phân bố ở vùng nhiệt đới như hiện tại do kết quả của phát tán đường dài (long-distance dispersal), chứ không phải do lục địa trôi dạt mang theo tổ tiên chung.