Đặc điểm chung

Cervidae Goldfuss, 1820 - Họ này gồm các loài thú móng guốc chẵn có kích thước lớn trong bộ Ngón chẵn Artiodactyla. Con đực có sừng, sừng đặc, mang nhánh, rụng, thay thế hàng năm (khác với họ Trâu bò Bovidae có sừng vĩnh viễn). Thức ăn là các loài thực vật và nhai lại thức ăn. Dạ dày có bốn ngăn (túi cỏ, túi tổ ong, túi múi khế, túi múi sách) Bộ răng thiếu 0.1.3.3/3.1.3.3 = 34 chiếc. Hầu hết các loài trong họ này sống trong các khu rừng nguyên sinh hoặc thứ sinh các savan. Mỗi năm đẻ 1 lứa, mỗi lứa đẻ 1 con.
Với 23 giống với 47 loài, và gồm ba phân họ Capriolinae (Nai brocket, Tuần lộc, Nai xám, Nai sừng tấm và các loài họ hàng), Cervinae (Nai sừng tấm, Hoẵng, và Nai có bờm), và Hydropotinae chỉ có một loài còn tồn tại là Nai nước trung quốc. Tuy nhiên, việc phân loại các loài nai vẫn còn gây tranh cãi và một lịch sử phát sinh loài và phân loại được hỗ trợ vững chắc vẫn chưa được thiết lập. Ở Việt Nam có 7 loài thuộc 5 giống.
Tổ tiên sớm của Cervidae xuất hiện khoảng 30 - 25 triệu năm trước vào cuối thế địa chất Oligocene - đầu Miocene. Các giống cổ như Eumeryx, Procervulus là những giống chưa có gạc thật. Chỉ có răng nanh phát triển (giống hươu xạ hiện đại). Cơ thể nhỏ, sống trong rừng. Giai đoạn này hươu chưa phải “hươu thật sự” như ngày nay. Trong thế đia chất Miocene (23 - 5 triệu năm trước), Cervidae bắt đầu bùng nổ đa dạng, xuất hiện các giống Cervavitus, Muntiacus cổ. Giai đoạn này gạc bắt đầu xuất hiện, ban đầu chỉ là gạc đơn giản dạng nhánh nhỏ. Sau đó phát triển thành cấu trúc phân nhánh. Vì sao gạc tiến hóa ? Gạc tiến hóa và phát triển nhằm đấu tranh sinh tồn và duy trì nòi giống (tranh giành con cái, phô trương sức mạnh. Nhưng có điểm khác biệt như gạc là xương thật, có thể rụng và mọc lại mỗi năm). Tốc độ mọc là một trong những mô hình tái sinh xương nhanh nhất ở động vật có vú. Khoảng ~5 triệu năm trước, chứng kiến sự tiến hóa mạnh của Cervidae trên toàn cầu. Các dạng giống Cervus, Odocoileus tiến hóa nhằm thích nghi với đồng cỏ và khí hậu lạnh. Chân dài hơn để chạy nhanh. Bộ gạc phức tạp hơn (nhiều nhánh, đối xứng). Tuy nhiên gạc quá lớn có thể gây bất lợi trong rừng rậm, góp phần vào sự tuyệt chủng.