Đặc điểm chung
Họ:Hoa hồng Rosaceae
Rosaceae Juss., (1789) - Một họ thực vật thuộc lớp thực vật Hai lá mầm thật Eudicots, nổi bật bởi sự đa dạng về hình thái, cấu trúc hoa và quả. Họ này bao gồm nhiều cây gỗ, cây bụi và cây thân thảo, có giá trị lớn về sinh thái, nông nghiệp, dược liệu và cây cảnh. Các chi đại diện quen thuộc gồm Hoa hồng Rosa, Táo Malus, Lê Pyrus, Mận Prunus, Dâu tây Fragaria và Mâm xôi Rubus. Trên thế giới có khoảng 2.800-4.800 loài, tùy hệ thống phân loại. Ở Việt Nam có khoảng 130 loài, thuộc 20 chi đã được công nhận.
Rosaceae có hoa thường lưỡng tính, đều, có mẫu 5, đài thường 5 lá, tràng thường 5 cánh, nhị thường nhiều, lá noãn có thể rời hoặc dính nhau tùy nhóm. Đế hoa thường phát triển rõ và có thể tạo thành cấu trúc hình chén. Lá mọc so le là phổ biến, có thể là lá đơn hoặc lá kép, mép nguyên hay có răng cưa. Lá kèm thường hiện diện, nhưng hình dạng và mức độ phát triển rất khác nhau giữa các chi. Quả có đặc điểm rất đa dạng từ quả táo giả ở chi Malus, Pyrus, quả hạch Prunus, quả tụ bế Fragaria, quả tụ hạch Rubus đến quả đại ở một số nhánh khác.
Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất là sự đa dạng về cấu trúc quả và đế hoa. Ở Malus và Pyrus, phần thịt quả ăn được chủ yếu hình thành từ mô hoa, đặc biệt là đế hoa phát triển. Ở Prunus, quả thường là quả hạch, có lớp nội quả bì cứng bao quanh hạt. Ở Fragaria, các quả bế nhỏ nằm trên bề mặt đế hoa phình to thành phần thịt đỏ mà chúng ta thường gọi là quả dâu tây. Còn ở Rubus, quả gồm nhiều quả hạch nhỏ hợp lại thành quả tụ.
Việt Nam có nhiều đại diện Rosaceae, phân bố từ vùng núi cao phía Bắc đến cao nguyên và các vùng núi khác. Các chi đáng chú ý gồm
| Chi | Tên thông dụng | Đại diện hoặc đặc điểm |
| Rosa | Hoa hồng | Cây bụi có gai hoặc móc, quả giả phát triển từ đế hoa |
| Rubus | Mâm xôi, ngấy | Cây bụi hoặc dây leo, quả tụ |
| Prunus | Mận, đào, anh đào | Cây gỗ hoặc cây bụi, quả hạch |
| Photinia | Hồng quang | Cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ |
| Cotoneaster | Sơn tra cảnh | Cây bụi, thường trồng làm cảnh |
Hồ sơ hóa thạch cho thấy Rosaceae đã đa dạng hóa từ ít nhất thế địa chất Paleogen, trong khi nhiều nhóm hiện đại trở nên phổ biến hơn vào các giai đoạn sau. Ở thế địa chất Eocen (khoảng 56-33,9 triệu năm trước), các hệ thực vật hóa thạch tại vùng Okanogan Highlands, Bắc Mỹ, lưu giữ nhiều bằng chứng về Rosaceae, gồm lá, hoa, quả, gỗ và phấn hoa. Một số mẫu được xếp vào các chi còn tồn tại, bên cạnh những dạng đã tuyệt chủng. Ở kỷ Paleogen muộn, hồ sơ hóa thạch ở Bắc Mỹ và châu Âu ghi nhận sự gia tăng đa dạng và sự xuất hiện của thêm nhiều dạng gần với các nhóm hiện đại. Ở kỷ Neogen (khoảng 23–2,58 triệu năm trước), Rosaceae trở nên phổ biến hơn trong nhiều quần xã thực vật hóa thạch, phản ánh khả năng thích nghi với các kiểu sinh cảnh khác nhau.
Một vấn đề tiến hóa quan trọng của họ là lai ghép, đa bội hóa và sinh sản vô tính bằng hạt (apomixis). Các quá trình này đặc biệt có ý nghĩa ở một số nhóm như Rubus và Alchemilla, khiến ranh giới loài và việc thống kê số loài trở nên phức tạp. Cần phân biệt tuổi của hóa thạch được định danh chắc chắn với tuổi ước tính nguồn gốc của cả họ. Hóa thạch thế địa chất Eocen chứng minh Rosaceae đã tồn tại vào thời điểm đó, nhưng không tự nó xác định chính xác thời điểm Rosaceae xuất hiện lần đầu.