Bậc phân loại
Đặc điểm chung
Họ:Hành Liliales
Liliales Perleb (1826) - Một bộ thực vật hạt kín thuộc lớp Một lá mầm Liliopsida (Monocots). Đây là một nhóm rất quan trọng trong tiến hóa của lớp một lá mầm, bao gồm nhiều thực vật quen thuộc. Liliales bắt nguồn từ chi Lilium (hoa loa kèn), chứ không phải Allium (hành, tỏi). Nhiều loài có bulb hoặc rhizome, hoa thường có 6 tepals (thuật ngữ dùng khi đài hoa “sepal” và cánh hoa “petal” không phân biệt được rõ ràng về hình dạng/màu sắc. Tức khi cả hai vòng bao hoa trông giống hệt nhau, người ta gọi chung là tepal thay vì tách riêng "sepal" và "petal") + 6 nhị, 3 lá noãn hợp nhất và có bầu trên. Các loài đại diện gồm hoa loa kèn, tulip, huệ, lily và một số nhóm cây thân thảo lâu năm khác.
Liliales chủ yếu gồm cây thân thảo lâu năm hoặc thân leo (Smilacaceae), thường có cơ quan dự trữ dưới đất gồm thân hành (bulb), thân rễ (rhizome) và thân củ (corm). Nhờ các cơ quan này, cây có thể tồn tại qua các giai đoạn bất lợi và sẽ tái sinh vào mùa thuận lợi = Lilium → bulb (thân hành) → chồi → thân mang lá → hoa.
Liliales có lá đơn, mép nguyên, gân song song, không có cuống hoặc cuống rất ngắn ở nhiều loài, thường mọc so le, hoặc tập trung thành cụm tùy từng họ. Một số họ có lá dài và hẹp, trong khi các họ khác có lá rộng. Đặc điểm gân song song phản ánh nguồn gốc của thực vật một lá mầm monocot, nhưng không phải tất cả Liliales đều có hình thái lá giống nhau.
Liliales có đặc điểm nổi bật hoa khá lớn và có hình thái đẹp. Cấu trúc cơ bản thường 3 lá đài + 3 cánh hoa → 6 phiến bao hoa. Ở Liliales, đài và cánh thường khó phân biệt, vì cả hai cùng tạo thành tepals (phiến bao hoa). Bộ nhụy thường có 3 lá noãn → hợp nhất → bầu trên. Đây là điểm đáng chú ý khi so sánh với bộ Gừng Zingiberales, nơi bầu hạ rất phổ biến. 3 lá noãn (carpels) → hợp nhất → bầu trên → noãn → quả 6. Ở Liliales, họ Loa kèn Liliaceae là một trong những họ đặc biệt nhất, vì hoa của chi Lilium có 6 tepals (phiến bao hoa), 6 nhị, 3 lá noãn hợp nhất, bầu trên.
Quả trong Liliales gồm quả nang (capsule), hoặc quả mọng (berry) tùy thuộc vào từng chi hay họ. Hạt thường có nội nhũ (endosperm) phát triển. Một số loài có hạt thích nghi với phát tán nhờ gió, động vật, hoặc các cơ chế khác. Cơ quan dự trữ dưới đất là một đặc điểm sinh thái rất quan trọng. Các cơ quan này tích lũy carbohydrate (tinh bột), nước, chất dinh dưỡng → giúp cây vượt qua mùa khô, mùa lạnh hoặc các điều kiện bất lợi.
Liliales tách khỏi các bộ trong lớp Một lá mầm Liliopsida khác vào khoảng 124 triệu năm trước và bắt đầu phân nhánh thành các họ riêng biệt chỉ khoảng 11 triệu năm sau đó (~113 triệu năm trước). Sau một khoảng thời gian phân hóa khá nhanh ở cấp độ họ và rất giống với bộ Gừng Zingiberales. Liliales thiếu hóa thạch đáng tin cậy để hiệu chỉnh niên đại trực tiếp trong nhiều nghiên cứu cấp thấp hơn do hạt phấn kém bền dưới điều kiện hóa thạch hóa. Vì vậy, các nghiên cứu về chi Lilium (hoa loa kèn) gần đây phải dùng điểm hiệu chỉnh gián tiếp từ chính cây phát sinh chủng loài cấp cao hơn (Givnish et al., 2016), thay vì hóa thạch trực tiếp.