Bậc phân loại
Đặc điểm chung
Bộ:Hai mảnh vỏ Bivalvia
Bivalvia Linnaeus, 1758 - Một lớp (class) Thân mềm hai mảnh vỏ, thuộc ngành Thân mềm Mollusca. Đây là nhóm gồm trai, sò, nghêu, hàu, điệp, hến, vẹm… và phần lớn sống trong môi trường nước. Bivalvia có lịch sử hóa thạch lâu đời và là một trong những nhóm thân mềm quan trọng về mặt sinh thái cũng như địa chất.
Đặc điểm dễ nhận biết nhất là vỏ gồm hai mảnh (valves). Hai mảnh vỏ được nối với nhau ở mặt lưng bằng bản lề (hinge) và hệ thống dây chằng, cơ khép vỏ (adductor muscle) giúp đóng mở hai mảnh vỏ. Vỏ thường được cấu tạo chủ yếu từ calcium carbonate (CaCO₃) trong nền hữu cơ và tiết ra bởi lớp áo (mantle).
Bivalvia có cơ thể dẹp bên, thích nghi với việc sống trong nước hoặc vùi trong nền đáy. Không có đầu rõ ràng (mất đầu hoàn toàn - "acephala"). Không có radula (lưỡi bào) như các động vật thân mềm khác. Chân hình lưỡi rìu dùng để đào bới hoặc di chuyển chậm. Mang dạng phiến mỏng (lamellibranch) vừa dùng để hô hấp vừa để lọc thức ăn.
Các cấu tạo chính của Bivalvia: Có hai mảnh vỏ, vỏ trái (left valve) + vỏ phải (right valve). Hai mảnh nối với nhau ở vùng umbo (mấu hay đỉnh vỏ) và hinge (bản lề). Mantle (áo) bao quanh cơ thể và tiết ra vật liệu tạo vỏ. Adductor muscles (cơ khép vỏ), giúp đóng hai mảnh vỏ, ở một số loài có cơ khép trước và cơ khép sau. Chân (foot) thường có dạng lưỡi/rìu, đặc biệt phát triển ở những loài đào vùi, giúp đào, vùi mình và di chuyển trong trầm tích Ở một số chi Crassostrea, Magallana, chân bị tiêu giảm mạnh.
Bivalvia có mang (ctenidia) rất phát triển. Mang có hai chức năng quan trọng là hô hấp = Nước → mang → trao đổi khí và Lọc thức ăn. Dòng nước mang theo các hạt hữu cơ và sinh vật phù du và các sợi lông rung trên mang giúp vận chuyển các hạt thức ăn về phía miệng.
Phần lớn Bivalvia là động vật ăn lọc (filter feeders). Nên khi dòng nước đi vào = Nước → Ống hút vào → Mang → Lọc các hạt thức ăn → Miệng → Ống tiêu hóa → Ống hút ra. Thức ăn của Bivalvia được ghi nhận là phytoplankton (thực vật phù du), vi sinh vật, mảnh vụn hữu cơ, các hạt vật chất hữu cơ nhỏ. Vì vậy, Bivalvia đóng vai trò quan trọng trong quá trình lọc nước và chu trình vật chất của hệ sinh thái thủy sinh.
Bivalvia có nhiều kiểu sinh sản khác nhau. Ở nhiều loài, con đực → tinh trùng, con cái → mang trứng. Quá trình thụ tinh có thể xảy ra ngoài cơ thể, đặc biệt ở các loài biển. Một số nhánh nước ngọt có chiến lược sinh sản rất đặc biệt. Chi Unionidae có ấu trùng glochidium (ấu trùng ký sinh trên cá trong một giai đoạn phát triển của nhiều loài trai nước ngọt), giai đoạn này có thể bám kính sinh vào vật chủ là cá rồi biến thái thành con non. Ấu trùng của nhiều Bivalvia sống biển, vòng đời có thể khái quát = Trứng → Zygote (hợp tử, tế bào đầu tiên của một cơ thể mới) → Ấu trùng trochophore (ấu trùng trochophore, nhỏ, có vòng lông bơi “cilia”, giúp di chuyển) → Veliger (ấu trùng veliger,bắt đầu hình thành mầm vỏ và chân “foot”, có velum giúp bơi và bắt thức ăn) → Bivalve juvenile (trai non, có hai mảnh vỏ rõ ràng, hình dạng bắt đầu giống con trưởng thành) ↓ Adult (con trưởng thành, có khả năng sinh sản) Trochophore và veliger là những giai đoạn ấu trùng phù du quan trọng ở nhiều loài.
Các kiểu lối sống Bivalvia có sự đa dạng sinh thái đáng kể. Từ đào vùi (nghêu, sò, trai → dùng chân để đào trong cát/bùn), bám cố định (hàu, thường bám vào nền cứng), hay bám bằng tơ chân (vẹm, sử dụng byssus (các sợi protein mảnh, chắc và dai do chân (foot) của một số Bivalvia tiết ra để bám vào đá hoặc các bề mặt khác) hoặc bơi ở chi Sò điệp Scallops có khả năng bơi bằng cách đóng mở nhanh hai mảnh vỏ, tạo lực đẩy nước.
So sánh Bivalvia (hai mảnh vỏ) - Gastropoda (chân đầu) - Cephalopoda (chân bụng)
| Đặc điểm | Bivalvia | Gastropoda | Cephalopoda |
| Vỏ | 2 mảnh | Thường 1 vỏ | Có thể có/không |
| Đầu | Tiêu giảm | Phát triển | Rất phát triển |
| Chân | Thường dùng đào/bám | Chân bò | Biến đổi thành tua |
| Radula "lưỡi bào" | Không có | Có | Có |
| Dinh dưỡng | Chủ yếu lọc | Rất đa dạng | Chủ yếu săn mồi |
| Ví dụ | Hàu, nghêu, trai | Ốc | Mực, bạch tuộc, nautilus |
Bivalvia có hồ sơ hóa thạch rất phong phú. Vỏ được cấu tạo bằng CaCO₃ giúp chúng dễ được bảo tồn trong trầm tích. Hóa thạch Bivalvia có giá trị trong nghiên cứu và phân loại cổ sinh vật học, địa tầng học, cổ môi trường học, nghiên cứu biến đổi môi trường biển cổ đại. Một số nhóm có thể dùng để nhận biết môi trường biển, nước lợ hoặc nước ngọt trong quá khứ.