Đặc điểm chung

Gnetaceae Lindl., 1835 - Là một họ thực vật hạt trần thuộc ngành Gnetophyta. Đây là nhóm thực vật rất đặc biệt vì mang nhiều đặc điểm giống thực vật hạt kín (cây có hoa), mặc dù về mặt tiến hóa chúng vẫn thuộc thực vật hạt trần. Hiện nay, họ Gnetaceae chỉ có một chi duy nhất là Gnetum với khoảng 40 - 50 loài trên thế giới, phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới. Việt Nam có 1 chi và 7 loài được ghi nhận.
Họ này chủ yếu là các loài dây leo thường xanh, thân thường chia lóng và phình to ở các đốt. Lá đơn mọc đối, không có lá kèm, mép lá nguyên, gân lá lông chim. Nón đơn tính khác gốc, có cấu tạo hoa nguyên thủy. Từng đôi lá bắc đính liền thành vòng trên hoa tự. Hoa tự đực hình bông đơn hoặc phân nhánh, nách vòng lá bắc mang 2 - 4 vòng hoa. Hoa đực có bao hoa hình ống, chỉ nhị hợp, bao phấn 2 ô nứt ngang. Hoa tự cái hình bông đơn, nách vòng lá bắc mang 3 - 8 hoa. Hoa cái gồm 1 lá noãn mang 1 noãn thẳng đứng, noãn phát triển thành hạt có 3 lớp vỏ giống như một quả hạch. Phôi có 2 lá mầm. Một số ít là cây gỗ nhỏ, chúng thường leo lên các cây lớn trong rừng nhiệt đới để tiếp cận ánh sáng. Lá rộng, gân lá hình mạng (reticulate venation). Đây là kiểu gân lá rất giống ở thực vật hạt kín, trong khi đa số thực vật hạt trần có lá hình kim hoặc lá vảy. Hạt, mặc dù hạt thường được bao quanh bởi các lớp vỏ mềm trông giống quả, nhưng không có bầu nhụy khép kín, hạt vẫn "lộ" như các thực vật hạt trần khác. Vì vậy chúng không tạo quả thật sự. Gnetaceae sinh sản bằng hạt gồm nón đực và nón cái. Cấu trúc sinh sản khá giống hoa, nên trước đây từng gây nhiều tranh luận. Gnetaceae thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng, đôi khi nhờ gió. Một số loài còn tiết dịch ngọt để thu hút côn trùng thụ phấn.
Ngành Gnetophyta xuất hiện từ khoảng cuối kỷ Triassic đến đầu kỷ Jurassic, hơn 200 triệu năm trước. Trong một thời gian dài, các nhà khoa học cho rằng Gnetophyta là họ hàng gần nhất của thực vật hạt kín vì chúng có nhiều đặc điểm tương đồng như mạch dẫn (vessel elements) trong gỗ. Lá rộng với gân hình mạng (Gnetum), cấu trúc sinh sản khá phức tạp. Tuy nhiên, các nghiên cứu phân tử hiện đại cho thấy Gnetophyta có quan hệ gần với các nhóm thực vật hạt trần khác, đặc biệt là các loài cây lá kim, hơn là với thực vật hạt kín. Đây là một ví dụ về tiến hóa hội tụ (convergent evolution), khi các đặc điểm giống nhau tiến hóa độc lập ở những nhóm không quá gần nhau.