Đặc điểm chung

Betulaceae Gray, 1822 - Một họ thực vật thuộc ngành thực vật Hạt kín Magnoliophyta, lớp Hai lá mầm Magnoliopsida, bộ Dẻ Fagales, nhánh Rosids → Fabids. Betulaceae chủ yếu là cây gỗ, cây bụi + lá đơn mọc cách + hoa đơn tính + cụm hoa đuôi sóc + thụ phấn nhờ gió + quả nhỏ thường có cánh.
Betulaceae có hình thái chủ yếu là cây gỗ hoặc cây bụi. Một số loài có kích thước lớn, tạo thành tầng cây chính trong rừng. Nhiều loài thích nghi với khí hậu lạnh hoặc vùng núi. Lá đơn, mọc cách, phiến lá hình trứng, bầu dục hoặc hình mũi mác, mép lá có răng cưa, lá kèm thường hiện diện nhưng thường sớm rụng. Hoa đơn tính, phần lớn là cây đơn tính cùng gốc (monoecious), hoa đực và hoa cái thường nằm trong các cụm hoa dạng đuôi sóc (catkin). Bao hoa tiêu giảm. Thụ phấn chủ yếu nhờ gió (anemophily). Đây là nhóm có một số dạng cụm hoa rất đặc trưng. Ở chi Betula và chi Alnus, cụm hoa đực thường dài và rủ xuống, chứa rất nhiều hoa nhỏ. Cụm hoa cái thường ngắn hơn, sau khi thụ phấn, chúng phát triển thành cụm quả. Quả thường là quả bế nhỏ (nutlet/achene-like fruit), thường có cánh hoặc cấu trúc giúp phát tán nhờ gió. Ở chi Betula → quả nhỏ có cánh → phát tán bằng gió.
Betulaceae có nhiều loài là cây tiên phong (pioneer species), có khả năng tái sinh nhanh ở khoảng trống, phát triển trên đất nghèo hoặc đất mới hình thành, chịu được điều kiện khí hậu lạnh, phát tán hạt nhờ gió. Một số loài thuộc chi Alnus còn có quan hệ cộng sinh với vi khuẩn frankia, tạo nốt sần ở rễ và thực hiện cố định nitrogen. Đây là điểm rất đáng chú ý vì nó khác với cơ chế cố định đạm phổ biến ở Fabaceae, vốn chủ yếu liên quan đến vi khuẩn rhizobia. Betulaceae cũng có quan hệ với nấm rễ, nhiều loài Betulaceae hình thành mycorrhiza, đặc biệt là nấm rễ ngoại cộng sinh (ectomycorrhiza). Nấm giúp cây tăng khả năng hấp thu nước, tăng hấp thu phosphor và các chất khoáng; cải thiện khả năng sinh trưởng trên đất nghèo. Đổi lại, cây cung cấp cho nấm các hợp chất carbon được tạo ra từ quang hợp.
Betulaceae có lịch sử tiến hóa khá lâu đời, các dấu vết hóa thạch từ cuối kỷ Creta (late Cretaceous). Dữ liệu hóa thạch, hình thái và phân tử phân chia thành hai phân họ lớn Betuloideae và Coryloideae trong họ Betulaceae. Các phân tích phát sinh chủng loại bằng dữ liệu plastome ("plastid genome" bộ gen của lục lạp) ước tính Betulaceae có:
Nhánh thân (stem group), khoảng 89,2 triệu năm trước, vào cuối kỷ Creta.
Nhánh chỏm (crown group), khoảng 70,1 triệu năm trước, gần ranh giới giữa kỷ Creta, trong thế địa chất Paleocen.
Tổ tiên của họ được phục nguyên ở Đông Á, đặc biệt khu vực Trung và Tây Trung Quốc.
Tuy nhiên, cần phân biệt tuổi ước tính phân tử với tuổi hóa thạch xác định trực tiếp. Các nghiên cứu dùng bộ hóa thạch hiệu chuẩn khác nhau cho kết quả khác nhau, vì vậy không nên xem 89 hoặc 70 Ma là một “niên đại hóa thạch” tuyệt đối.
Hồ sơ hóa thạch của Betulaceae đặc biệt phong phú về phấn hoa, lá, cụm hoa và quả. Một số dạng phấn hoa thuộc nhóm liên quan đến chi Alnus đã xuất hiện từ cuối kỷ Creta. Tuy nhiên, việc quy những dạng phấn hóa thạch cổ này trực tiếp vào một chi hiện đại vẫn cần thận trọng. Ở thế địa chất Paleocen là giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành các đặc điểm của Betulaceae hiện đại. Điều này cho thấy các đặc điểm giúp phân biệt những chi hiện đại đã bắt đầu hình thành và phân hóa trong thế địa chất Paleocen thuộc cuối kỷ Creta.