Đặc điểm chung

Cucurbitaceae Juss. 1789 - Là một họ thực vật hạt kín hai lá mầm thật (Eudicots) thuộc bộ Bầu bí Cucurbitales. Một trong những họ thực vật có giá trị kinh tế lớn nhất thế giới, bao gồm nhiều cây lương thực, rau quả và dược liệu rất phổ biến. Họ này nổi bật bởi thân leo có tua cuốn, hoa đơn tính và quả bí (pepo - một kiểu quả đặc trưng chỉ có ở một số nhóm thực vật). Hiện nay, Cucurbitaceae có khoảng 95 - 100 chi và 950 - 1.000 loài, phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở Việt Nam có 23 chi, 50 loài.
Cucurbitaceae gồm những cây thân thảo, leo, có tua cuốn, đối diện với lá. Lá đơn, hình chân vịt, mọc cách, không có lá kèm, có cuống dài phiến lá hình tim rộng, mép nguyên hay phân thuỳ. Hoa đơn tính, rất hiếm khi lưỡng tính; hoa mọc thành chùy, chùm hoa hoặc bán tán, hiếm khi đơn độc. Ống đài hoa (hypanthium) hợp với bầu nhụy; ống quay, hình chuông hoặc hình đĩa, thường có 5 thùy; các đoạn xếp chồng lên nhau. Tràng hoa thường có cánh hoa đối, gắn vào ống đài; các đoạn có lá van hoặc cuộn lại. Nhị gắn ở gốc hoặc miệng ống đài, thường có 5 hoặc 3, trong đó một thường có 1 ô và hai thường có 2 ô; các chỉ nhị tách ra hoặc hợp nhất thành một cột; bao phấn tách ra hoặc liền nhau thành một đầu; tế bào bao phấn thẳng để nhân đôi, nhô ra ngoài; bầu nhụy thô sơ thường có ở hoa đực; nhị lép thường có ở hoa cái. Bầu nhụy ở dưới hoặc gần như hoàn toàn, chủ yếu bao gồm 3 lá noãn, 3 ô, hiếm khi có 1 hoặc 2 ô hoặc giả 4 - 6 ô; noãn thường nhiều, hiếm khi ít hoặc đơn độc, nằm ngang, rủ xuống hoặc hướng lên. Cánh tràng lớn có màu sắc sặc sỡ, nhị 5 dính liền nhau ở mức độ nhiều hay ít; hoa cái đơn độc, bầu dưới, 3 ô, nhiều noãn đính trên giá noãn bên. Quả thường là quả mọng thịt hoặc, không nứt hoặc hiếm khi mở bằng van hoặc nắp, hiếm khi có xơ. Hạt thường nhiều, hiếm khi ít hoặc đơn độc, nằm ngang, rủ xuống hoặc hướng lên, thường bị nén, hiếm khi có cánh; nội nhũ không có; phôi có lá mầm giống lá và rễ mầm ngắn.
Các phân tích DNA và hóa thạch cho thấy Cucurbitaceae có nguồn gốc khoảng 75 - 90 triệu năm trước, cuối kỷ Cretaceous. Tổ tiên của họ này có khả năng là dây leo thân mềm, sống ở rừng nhiệt đới, với hoa nhỏ và quả mọng chứa nhiều hạt. Thời điểm này, thực vật hạt kín đang đa dạng hóa mạnh, tạo ra nhiều hốc sinh thái mới.