Đặc điểm chung

Trionychidae Fitzinger, 1826 - Gồm những loài bò sát (rùa mai mềm) cổ nhất và đặc trưng cơ thể hình dĩa, thân ẩn trong một hộp giáp xương là mai và yếm. Mai được phủ da mềm (không có tấm sừng). Mõm dài thành vòi thịt cử động được. Chân có màng da nối với các ngón. Thức ăn của chúng là các loài cá, giáp sác, thân mềm dưới nước. Sống ở hầu hết các sông hồ nước trong khu vực Đông nam Á, Trung Quốc, Ấn Độ... Đẻ trứng mỗi năm 1 lứa. Giới tính con non sinh ra phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường.
Họ Trionychidae có lịch sử tiến hóa khá đặc biệt trong nhóm rùa nước ngọt. Với nhiều đặc điểm thích nghi mạnh mẽ cho đời sống thủy sinh. Trionychidae xuất hiện từ kỷ Creta sớm (khoảng 100 - 120 triệu năm trước). Hóa thạch sớm cho thấy chúng đã phân bố rộng ở các khu vực ngày nay là châu Á, Bắc Mỹ và châu Phi. Chúng thuộc nhóm rùa cổ hơn trong phân bộ Cryptodira (rùa cổ rụt đầu thẳng). Đặc điểm tiến hóa nổi bật so với rùa “mai cứng” truyền thống, Trionychidae có những tiến hóa khác biệt: Mai mềm và dẹt, mai không có lớp sừng cứng (scutes) mà phủ da mềm. Cấu trúc xương mai giảm bớt, nhẹ hơn, giúp bơi nhanh và dễ vùi mình dưới bùn, cát. Thích nghi hô hấp đặc biệt (chúng có khả năng trao đổi khí qua lỗ huyệt và niêm mạc họng kiểu “thở dưới nước”). Một số loài có thể sống lâu dưới nước mà không cần nổi lên để hít thở thường xuyên.
Họ Trionychidae có khoảng 30 loài trên thế giới, chia thành nhiều giống Pelodiscus (rùa mai mềm trung quốc) Amyda (rùa mai mềm châu á) Apalone (rùa mai mềm bắc mỹ)... Ở Việt Nam có 4 giống và 6 loài.