Rắn lục mũi hếch

RẮN LỤC MŨI HẾCH

Deinagkistrodon acutus Gunther, 1864
Halys acutus Gunther, 1864
Calloselasma acutus Burger, 1971
Ancistrodon acutus Angel et Bourret, 1933
Họ: Rắn lục Viperidae
Bộ: Có vảy Squamata

Đặc điểm nhận dạng:
Thân hình trụ. Đầu tam giác, phân biệt với cổ. Mõm dài, có một riềm da nhọn hướng lên, được bao quanh bởi các vảy gian mũi và vảy mõm. Giữa mắt và lỗ mũi có một hốc nhỏ (hố má). Vảy mũi đơn, vảy sau mũi hoà lẫn với vảy mũi. Số vảy gian mũi 3/3, hình thành đường bao quanh phía trước hố má. Vảy trước mắt 2/2. Vảy sau mắt 2/2. Vảy thái dương 3/3. Vảy môi trên 7/7, trong đó vảy đầu tiên nối với vảy mũi, vảy thứ ba lớn nhất, lõm ở phần trước. Vảy môi dưới 11/11, trong đó vảy thứ nhất đến thứ ba bao quanh các tấm vảy cằm. Vảy lưng 23 – 21 – 17 hàng. Vảy bụng 167. Vảy huyệt nguyên. Vảy dưới đuôi 56, kết cặp. Mặt lưng màu nâu với những vệt màu đen thành hình chữ X hay hình (dấu lớn hơn). Mặt bụng có những vết lơn màu đen. Chiều dài cơ thể khoảng 800 – 1.500mm, có khi tới 1.800mm.
Màu trong trạng thái tiêu bản: Lưng màu vàng nâu. Đầu đều màu nâu sẫm. Hai màu được phân định bởi một vạch đen chạy từ mắt đến cổ. Mỗi bên thân có một dãy vệt tam giác màu sẫm lớn. Đỉnh nhọn của tam giác này chạm vào đường giữa lưng. Bụng màu trắng, có đốm đen tròn lớn ở mỗi bên và những đốm nhỏ hơn ở giữa.
Sinh học, sinh thái:
Rắn lục mũi hếch thường sống ở những vùng rừng núi cao bên cạnh suối nước, song cũng gặp chúng trong các nương rẫy, thường nằm trên đống lá khô bên cạnh những tảng đá lớn. Chúng thường chậm chạp, khi gặp người thường lẩn tránh. Thức ăn là thú nhỏ (chuột), chim hoặc bò sát. Rắn đẻ khoảng 20 – 26 trứng. Loài này được đặt tên theo tiếng Latin “acuere” = sắc, hoặc “acutus” = sắc, nhọn, hay “acumen” = đầu, hoặc “acus” = kim, nhọn như kim.
Phân bố:
Trong nước: Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên), Lạng Sơn (Mẫu Sơn), Vĩnh Phú (Vườn quốc gia Tam Đảo).
Nước ngoài: Nam Trung Quốc (kể cả đảo Hải Nam).
Giá trị:
Rắn lục mũi hếch là loài rắn độc có nọc độc tế bào, là loài rắn độc rất nguy hiểm gây chết người nếu bị cắn. Có thể nuôi trong các trại nuôi bảo tồn để tìm hiểu tập tính, sinh thái của chúng, nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học cho học sinh, sinh viên.
Tình trạng:
Rắn lục mũi hếch hiện ghi nhận ở 5 địa điểm thuộc miền Bắc Việt Nam, tuy nhiên rất hiếm gặp; diện tích phạm vi phân bố (EOO) ước tính khoảng 25.000 km2; sinh cảnh sống của loài bị chia cắt và suy thoái do khai thác lâm sản, xâm lấn đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp; do có hình dạng kỳ dị nên chúng bị sắn bắt để nuôi làm cảnh, tuy nhiên ở quy mô nhỏ.
Phân hạng: NT B1ab(iii).
Đề nghị biện pháp bảo vệ:
Vùng phân bố của loài có một phần nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Tuy nhiên vẫn rất cần bảo vệ sinh cảnh sống của loài; tuyên truyền nhằm hạn chế tác động của con người đến sinh cảnh sống cũng như đến quần thể của chúng.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 216.