Voọc mũi hếch

VOỌC MŨI HẾCH

Rhinopithecus avunculus Dollman, 1912
Pygathrix avunculus Dollman, 1912
Họ: Khỉ Cercopithecidae
Bộ: Linh trưởng Primates

Đặc điểm nhận dạng:
Bộ lông màu nâu đen. Lông trên đầu và quanh mặt màu trắng nhạt. Không có mào lông trên đỉnh đầu. vùng bụng, mắt, chi trước và chi sau có màu trắng nhờ, mảng lông trắng này kéo chùm ra phía bên ngoài khuỷu tay. Đuôi dài hơn thân, lông xù. Con non mới đẻ lông màu vàng nhạt. Khi lớn chuyển màu như voọc trưởng thành.
Sinh học, sinh thái:
Voọc mũi hếch có chửa vào tháng 11 – 12. Từ tháng 3 – 6 thường thấy con cái mang con non trước ngực. Thức ăn chủ yếu là chồi non, lá cây và quả cây. Quả 4,7%, lá non 38%, hạt 15%, khoảng 52 loài cây dùng làm thức ăn cho loài. Nơi sống của Voọc mũi hếch có phần đa dạng hơn các loài Voọc khác. Chúng thường sống ở những vùng có cây gỗ cao trên đỉnh núi đất, dưới thung lũng và trên núi đá. Nhiều trường hợp thấy sống ở rừng tre nứa. Chúng ngủ trên các cành cây cao. Chưa gặp chúng ngủ trong hang hay vách núi, kể cả mùa đông giá lạnh. Voọc thường di chuyển và kiếm thức ăn trên tầng cây cao nên không có sự cạnh tranh về thức ăn với các loài khác, thường sống ở độ cao 200 -1.200 m. Cấu trúc đàn một đực và nhiều cái. Số lượng cá thể trong đàn 17 – 25. Kẻ thù chủ yếu của chúng ngoài thiên nhiên là các loài thú ăn thịt cỡ lớn.
Phân bố:
Trong nước: Hà Giang (Khâu Ca, Quản Bạ), Tuyên Quang (Na Hang, Chàm Chu)
Nước ngoài: Chưa có dẫn liệu.
Giá trị:
Loài đặc hữu nên có giá trị khoa học cao, là đối tượng nghiên cứu khoa học, làm mẫu, nuôi làm cảnh trong các vườn thú, nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học cho học sinh, sinh viên.
Tình trạng:
Voọc mũi hếch là loài đặc hữu của Việt Nam, phân bố ở hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang. Sinh cảnh sống bị chia cắt, thu hẹp và suy thoái do mất rừng và khai thác lâm sản; loài này cũng bị săn bắn để làm thực phẩm và dược liệu; kích cỡ các tiểu quần thể: ở Khau Ca khoảng 140 – 160 cá thể, ở Quản Bạ khoảng 33 – 35 cá thể, ở Na Hang khoảng 20 – 26 cá thể (năm 2010), ở Chạm Chu khoảng 12 cá thể; kích cỡ quần thể ước tính bị suy giảm > 80% trong vòng 40 năm qua.
Phân hạng: CR A2acd.
Biện pháp bảo vệ:
Loài này có tên trong Phụ lục I CITES, Nghị định 64/2019/NĐ-CP và Nhóm Nghị định 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Một phần sinh cảnh sống của loài nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đã có kế hoạch hành động bảo tồn loài năm 2006. Nhưng vẫn rất cần bảo vệ sinh cảnh trong khu vực phân bố. Kiểm soát chặt chẽ tình trạng săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này ở trong nước và quốc tế. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn loài.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.