Vên vên

VÊN VÊN

Anisoptera costata Korth.,  1841
Anisoptera cochinchinensis Pierre, 1886
Anisoptera marginatoides F.Heim, 1902
Anisoptera mindanensis Foxw., 1918
Anisoptera oblonga Dyer, 1874
Họ: Dầu Dipterocarpaceae
Bộ: Bông Malvaceae

Đặc điểm nhận dạng:
Cây gỗ lớn thường xanh, cao 30 – 40 m, đường kính 50 – 80 cm hay hơn. Vỏ xám nâu, khi non nhẵn, khi già nứt sâu. Cành non phủ lông hình sao màu vàng dày đặc. Lá đơn, nguyên, hình trái xoan thuôn, dài 10 – 17 cm, rộng 5 – 8 cm, đỉnh có mũi nhọn ngắn, gốc tù hay hơi hình tim, mặt trên nhẵn, mặt dưới có lông hình sao, sớm rụng; gân bên 12 – 17 đôi (lá nhỏ) hoặc 20 – 24 đôi (lá lớn). Lá kèm nhỏ, hình ngọn giáo, có lông. Cụm hoa chùm, dài 10 – 15 cm, mọc ở nách lá hay đỉnh cành, có lông hình sao, Lá đài có lông, các lá đài phía ngoài hơi dài hơn lá đài phía trong. Cánh hoa hình ngọn giáo tù, màu trắng. Nhị 30 – 35. Bầu chìm trong đế hoa, 2 ô, mỗi ô 2 noãn; vòi dài, thuôn, có lông, đỉnh có 3 răng nhỏ. Quả gần hình cầu, màu nâu, đường kính khoảng 1cm, có vòi tồn tại ở đỉnh; 2 cánh lớn dài 12 cm, rộng 2 cm, 3 cánh kia chỉ dài 2,5 cm.
Sinh học, sinh thái.
Mùa hoa tháng 12 – 3 (năm sau), có quả tháng 4 – 5. Cây mọc trong các rừng kín, ẩm, thường xanh hay hơi khô. Cũng gặp trong các rừng nửa rụng lá, tiếp giáp rừng thường xanh với Bằng lăng ưu thế. Cùng mọc Sao đen, Dầu rái, Sến mủ, Gội nếp…, ít khi gặp Vên vên mọc thành các khu rừng gần thuần loại.
Phân bố:
Trong nước: Đà Nẵng, Kontum, Gia Lai, Đắklak, Đắk Nông, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh, Kiên Giang.
Nước ngoài: Borneo, Campuchia, Jawa, Lào, Malaya, Myanmar, Philippines, Sumatera, Thái Lan.
Giá trị:
Loại cây cho gỗ đóng tàu thuyền tốt nhất của Việt nam. Gỗ Vên vên xếp vào nhóm hồng sắc, tỷ trọng 0,6 – 0,7; cũng dùng đóng đồ đạc, ván sàn hoặc chế biến gỗ dán, gỗ lạng.
Tình trạng.
Ở Việt Nam, loài Vên vên phân bố một số tỉnh khu vực Tây Nguyên và vùng Đông Nam Bộ; sinh cảnh sống bị thu hẹp, suy thoái do tác động của các hoạt động sản xuất lâm nghiệp, xâm lấn đất rừng và khai thác lâm sản; kích cỡ quần thể trong tự nhiên suy giảm ước tính > 50 % trong vòng 50 năm qua.
Phân hạng: EN A2acd.
Biện pháp bảo vệ:
Vên vên được bảo vệ ở một số khu rừng đặc dụng như Vườn quốc gia Chư Mom Ray, Vườn quốc gia Cát Tiên, Vườn quốc gia Yok Đôn, Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu và được phát triển gieo trồng ở một số tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ. Đề xuất Bảo vệ nghiêm ngặt loài Vên vên nằm trong các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên và rừng giống cây họ Dầu tại Đông Giang (Bình Thuận). Xây dựng đề án bảo tồn và phát triển loài này.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2007 – phần thực vật – trang 167.