TRA CỨU SINH VẬT RỪNG VIỆT NAM

(Hơn 2000 loài thuộc các họ, bộ, nhóm khác nhau)

Ảnh:Đỗ Văn Hải

Thông pà cò

Tên tiếng Anh: Fenzel's pine
Tên Latin: Pinus fenzeliana
Đồng danh: Pinus kwangtungensis Cun ex Tsiang, 1948
Đồng danh: Pinus eremitana Businský, (2004)
Đồng danh: Pinus orthophylla Businský (2004)
Đồng danh: Pinus fenzeliana Hand. - Mazz. 1936
Tên khác: Thông quảng đông
  • Độ cao so mặt nước biển 1400 M
  • Mã định danh003
  • Xác định bởiTrịnh Ngọc Bon

THÔNG PÀ CÒ

Pinus fenzeliana Hand. – Mazz. 1936
Pinus kwangtungensis Cun ex Tsiang, 1948
Pinus eremitana Businský, (2004)
Pinus orthophylla Businský (2004)
Họ: Thông Pinaceae
Bộ: Thông Pinales

Đặc điểm nhận dạng:
Cây gỗ nhỡ, có tán hình dù rộng, thường xanh, cao từ 20 tới 25 m, đường kính thân từ 0,8 tới 1 m. Thân thẳng, không có bạnh gốc, cành nằm ngang. Vỏ thân màu xám, thơm. Chồi đông màu nâu đen, nhựa màu trắng đục. Lá hình kim thừơng luôn luôn 5 lá trong 1 bó trên cành, dài đến 7 cm, dải lỗ khí màu trắng rất rõ ở mặt dưới (mặt xa trục – abaxial). Nón cái đơn độc, cuống dài 0,7 – 2 cm, màu nâu đỏ khi trưởng thành, hình trụ thuôn hoặc trụ – trứng, có nhựa, dài 6 – 9 (-17), rộng 4 – 7 cm. Vảy hạt hình trứng ngư­ợc, dài khoảng 3 – 3,5 cm, rộng khoảng 2 – 2,3 cm, rốn vảy hình thoi, đầu mỏng, thẳng hoặc hơi uốn cong. Hạt hình bầu dục hoặc trứng ngược, dài khoảng 2,8 – 3 cm (kể cả cánh).

Để test định nghĩa = Có lá bào tử, Có ổ bào tử, Có túi bào tử, Có ổ túi bào tử, Có bào tử, Có đồng bào tử và dị bào tử, Có hạt phát triển, Có hạt ở thực vật hạt kín, Có noãn, Có lá kèm, Có quả tự mở, Có đế hoa, Có cuống hoa, Có cuống hoa, Có bầu hoa, Có vòi nhụy, Có đầu nhụy, Có quả, Có quả tự mở, Có hoa đơn tính, Có quả hạch, Có lá bắc, Có chỉ nhị, Có cánh hoa, Có lá đài, Có bao phấn, Có bao phấn khác, Có hạt, Có hạt hạt kín, Có hạt hạt trần, Có hình thành hạt, Có tràng cánh, Có hoa, Có rễ chùm, Có dạng sống, Có lá các loại, Có kiểu mọc của lá, Có lá dạng đặc biệt, Có kiểu lá đơn, Có kiểu lá kép, Có hoa ở thực vật, Có thực vật có mạch, Có hóa gỗ ở thực vật, Có cây làm thuốc, Có quang hợp ở thực vật, Có tinh bột ở thực vật. Có thân thảo, Có xenlulozo, Có diệp lục, Có lá ở thực vật, Có

Sinh học, sinh thái:
Nón cái và nón đực xuất hiện tháng 4 – 5, hạt chín vào tháng 10 của năm sau nữa. Tái sinh từ hạt bình thường. Cây trung sinh và ưa sáng, mọc rải rác trong nhiều quần xã rừng hoặc thuần loại, trên đường đỉnh và đỉnh núi đá vôi. Mọc thành các dải rừng hẹp thuần loại trên các đường đỉnh và đỉnh núi và đá vôi, ở độ cao khoảng 1.200 – 1.400 m. Dưới tán thông pà cò là tầng cây gỗ nhỏ với các loài ưu thế loài Hóa hương Platycarya longipes (họ Hồ đào Juglandaceae) và tầng cây bụi với các loài Thông tre lá ngắn Podocarpus pilgeri (họ Kim giao Podocarpaceae), các loài Sơn trâm Vaccinium spp. và các loài Đỗ quyên Rhododendron spp. (họ Đỗ quyên Ericaceae)… Tầng dưới với một số loài thuộc ngành Dương xỉ Polypodiophyta và các loài Cói túi Carex spp. (họ Cói Cyperaceae)… còn trên bề mặt đá bám dày đặc rêu và địa y và ở sườn núi đá vôi thường hỗn giao với một số loài cây lá rộng nhiệt đới thành rừng rậm thường xanh trên núi đá vôi.
Phân bố:
Trong nước: Sơn La (Yên Châu, Mường Lựm, Mộc Châu, Vân Hồ), Hà Giang (Quản Bạ, Du Già), Cao Bằng (Trà Lĩnh, Trùng Khánh), Hoà Bình (Mai Châu, Hang Kia, Pà Cò), Thanh Hoá (Bá Thước, Cổ Lũng), Đắk Lắk (Chư Yang Sin).
Nước ngoài: Trung Quốc (Quảng Đông, Quí Châu, Hồ Nam, Hải Nam).
Giá trị:
Loài thuộc yếu tố Đông Á. Gỗ cứng, không bị mối mọt, dùng trong xây dựng, đóng đồ đạc.
Tình trạng:
Thông pà cò ghi nhận phân bố ở khu vực núi đá vôi phía Bắc, từ Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Hòa Bình, Thanh Hóa của Việt Nam. Loài này sinh cảnh sống bị thu hẹp và chia cắt suy thoái, do tác động của canh tác nông nghiệp và sự suy giảm của quần thể. Hầu hết các tiểu quần thể đều nằm gần các khu dân cư, nơi có nhu cầu gỗ xây dựng tại chỗ lớn. Kết quả việc khai thác gỗ xảy ra ở hầu khắp các tiểu quần thể. Ngoài ra cháy rừng ngày càng tăng do thay đổi mục đích sử dụng đất là những mối đe doạ đối với Thông pà cò có kích cỡ quần thể suy giảm do quan sát trực tiếp > 30 % trong vòng 20 năm qua. Diện tích vùng cư trú (AOO) ước tính < 2.000 km2 các tiểu quần thể bị chia cắt nghiêm trọng và xuất hiện tại 9-10 địa điểm; sinh cảnh sống tiếp tục bị phân mảnh, chất lượng sinh cảnh suy giảm thu hẹp và tại mỗi điểm số lượng cá thể trưởng thành rất ít.
Phân hạng: VU A2cd; B2ab(ii,iii,v).
Biện pháp bảo vệ:
Vùng phân bố của loài nằm trong một số Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh sống của loài, phòng chống cháy rừng. Phục hồi quần thể của loài trong tự nhiên. Trồng bảo tồn và tạo nguyên liệu phục vụ cho gỗ và nhựa.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2007 – phần thực vật – trang 523.

  • Documentation and reference sources:003

Bài liên quan

Côn trùng Insecta

Thực vật Plantae

Nấm Fungi