Sồi đá lá mác

SỒI ĐÁ LÁ MÁC

Lithocarpus balansae (Drake) A. Camus, 1931
Quercus balansae Drake, 1890
Castanopsis balansae (Drake) Schottky, 1912
Synaedrys balansae (Drake) Koidz., 1916
Pasania balansae (Drake) Hickel & A. Camus, 1921
Họ: Giẻ Fagaceae
Bộ: Giẻ Fagales

Đặc điểm nhận dạng:
Cây gỗ trung bình, thường xanh, cao 10 – 20 m, đường kính 30 – 45 cm. Cành non không có lông. Lá hình thuôn, thường nhọn ở cả 2 đầu, cỡ (11)15 – 22(25) x (2,5)5 – 7(9) cm, cả 2 mặt đều nhẵn; mép nguyên; gân chính hơi nổi rõ ở mặt trên; gân bên 10 – 11 đôi, cong ở gần mép; cuống lá dài 1 – 2 cm. Cụm hoa đơn tính. Gié đực ở đỉnh cành, phân nhánh rất mạnh; hoa đực đơn độc hoặc thành bó, có bao hoa hình chuông xẻ 6 thuỳ, có nhụy lép; nhị 12; chỉ nhị khá rõ; bao phấn rất ngắn, đính lưng; trung đới không nhọn đầu. Gié cái dài 15 – 20 cm; hoa cái mọc đơn độc hoặc chụm thành bó 2 – 3 hoa, có bao hoa khá phát triển, có 10 – 12 nhị lép thoái hoá hoặc đôi khi có bao phấn; bầu 3 ô; vòi nhụy hình nón hay hình trụ; núm nhụy hình chấm nhỏ. Đấu không cuống, hình trứng, hình cầu hay hình trái lê, đường kính 3,5 – 6 cm, mặt ngoài không có vảy hoặc vảy rất nhỏ và thưa thớt; đấu cao bằng hạch nhưng không dính với hạch, không tự mở. Hạch (hạt) cao 3 – 5 cm, đường kính 3 cm.
Sinh học, sinh thái:
Cây ưa bóng, mọc rải rác trong rừng nhiệt đới nguyên sinh hay thứ sinh. Cây ưa sáng, ưa đất tốt, có mùn và ít chịu hạn. Gặp ở độ cao trên 1.000 m.
Phân bố:
Trong nước: Lào Cai (Sapa), Lạng Sơn (Hữu Lũng), Hà Tây (Ba Vì, Thủ Pháp), Hoà Bình (Đà Bắc: núi Biều, Chợ Bờ), Nghệ An (Vinh, Kẻ Bọn).
Nước ngoài: Trung Quốc (Vân Nam).
Giá trị:
Gỗ dùng trong xây dựng, làm cầu, đóng đồ và làm nông cụ.
Tình trạng:
Loài này phân bố rộng từ các tỉnh miền Bắc vào đến Thừa Thiên Huế; sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do tác động của các hoạt động khai thác lâm sản, phát triển du lịch và canh tác nông nghiệp; loài này bị khai thác quá mức để lấy gỗ; kích thước quần thể ước tính bị suy giảm > 30 % trong khoảng 30 năm qua.
Phân hạng: VU A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Loài này bị khai thác quá mức để lấy gỗ. Sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do tác động của các hoạt động khai thác lâm sản, phát triển du lịch và canh tác nông nghiệp. Đã có một phần sinh cảnh nằm trong các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ quần thể và sinh cảnh của loài trong tự nhiên. Tiến hành ươm trồng để bảo tồn loài trong tự nhiên.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần thực vật – trang 209.