Rùa sa nhân

RÙA SA NHÂN

Cuora mouhoti (Gray, 1862)
Pyxidea mouhoti (Gray, 1862)
Cyclemys mouhoti Gray, 1862
Cuora serrata Iverson & Mccord, 1992
Họ: Rùa đầm Emydidae
Bộ: Rùa Testudinata

Đặc điểm nhận dạng:
Loài rùa cỡ trung bình này có mai dài 18cm, lưng phẳng có 3 gờ nổi rõ (nhưng không có vệt xám đen). Một gờ ở giữa lưng. Hai gờ chạy dọc từ tấm vẩy 1 đến 4 trên mai. Mai màu vàng hoặc nâu sáng; bờ sau mai có riềm răng cưa. Yếm hẹp hơn độ mở của mai. Đường nối tấm cánh táy xấp xỉ bằng đường nối của tấm họng. Đường nối tấm bụng dài nhất. Cầu ngắn bằng 1/3 bề dài của yếm. Con đực đuôi dài và dầy hơn con cái.
Đầu trung bình, mõm ngắn hơn mắt. Da đầu phân chia thành các tấm lớn. Chi trước có 5 ngón và chi sau có 4 ngón. Mặt dưới các  chi có vảy khá lớn và chỉ có 1/2 màng. Mép tấm bìa và tấm dưới bìa có màu nâu đen. Đầu màu nâu vàng, bên đầu có vệt màu nâu đen nhạt xen với vệt màu trắng. Cằm nâu vàng, chân màu nâu đen, đuôi màu nâu sẫm, gốc đuôi có những hạt nhỏ.
Sinh học, sinh thái:
Tuy chưa có số liệu về sinh sản của loài này nhưng thức ăn chính của chúng được biết đến là thực vật (cỏ) và chúng thích ăn nhất là giun đất . Loài này sống trong rừng còn tốt, thường ẩn mình dưới các lớp lá mục, cỏ khô, gỗ mục, chúng chỉ xuất hiện kiếm ăn, giao phối vào mùa xuân hè khi nhiệt độ ấm áp và thường ngủ đông trong những tháng nhiệt độ xuống thấp
Phân bố:
Trong nước: Lào Cai (Văn Bàn, Bảo Hà), Yên Bái (Nà Hẩu), Hà Giang (Yên Minh,Vị Xuyên), Tuyên Quang (Na Hang), Bắc Kạn (Ba Bể), Cao Bằng (Hạ Lang), Lạng Sơn (Hữu Lũng), Thái Nguyên (Võ Nhai), Phú Thọ (Hạ Hòa), Vĩnh Phúc (Tam Đảo), Quảng Ninh (Yên Tử), Hải Phòng (Cát Bà), Bắc Giang (Sơn Động, Lục Nam), Hải Dương (Chí Linh), Sơn La (Cà Năng, Mường Do, Xuân Nha), Hòa Bình (Mai Châu), Ninh Bình (Cúc Phương), Thanh Hóa (Bến En, Quan Hóa), Nghệ An (Pù Mát, Pù Huống, Tân Kỳ), Hà Tĩnh (Hương Sơn, Kỳ Anh), Quảng Bình (Phong Nha – Kẻ Bàng), Thừa Thiên Huế (Phú Lộc, A Lưới), Quảng Nam (Nam Giang, Tây Giang, Phước Sơn), Konthầuum (Kon Plông), Phú Yên (Tây Hòa), Khánh Hòa (Khánh Vĩnh), Ninh Thuận (Phước Bình).
Nước ngoài: Phía Đông Ấn Độ, Trung Quốc, Lào.
Tình trạng:
Là loài có giá trị khoa học, thẩm mỹ, giúp học sinh, sinh viên tìm hiểu về tập tính sinh thái của loài này trong tự nhiên. Là loài thường bị bắt và buôn bán để nuôi cảnh nên số lượng giảm sút nhanh chóng trong tự nhiên. Cần phải có biện pháp nghiêm cấm săn bắt, buôn bán. Cần tổ chức nhân nuôi ở các Khu bảo tồn nhằm nhân giống để thả vào môi trường tự nhiên và giữ lại nguồn gen.
Phân hạng: EN B1ab(iii).
Biện pháp bảo vệ:
Cần quản lý chặt chẽ các hoạt động săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này. Bảo vệ sinh cảnh sống của loài trong tự nhiên, giảm thiểu tác động của các hoạt động khai thác lâm sản trái phép, xâm lấn đất rừng trong vùng phân bố của loài. Tuyên truyền nhằm hạn chế tác động của con người đến sinh cảnh sống cũng như đến quần thể của loài. Có thể nhân nuôi sinh sản để phục hồi quần thể.

Tài liệu tham khảo: Nhận dạng động vật hoang dã bị buôn bán – trang 35. Danh lục bò sát và ếch nhái Việt Nam trang 169.