Rùa hộp trán vàng nam

RÙA HỘP TRÁN VÀNG NAM

Cuora picturata (Lehr, Fritz & Obst 1998)
Cistoclemmys picturata Obst 2003
Họ: Rùa đầm Emydidae
Bộ: Rùa Testudinata

Đặc điểm nhận dạng:
Loài rùa nước ngọt có chiều dài mai 15 -19 cm. Mai màu nâu cam đến nâu đậm, có một đường sọc trắng trải dài mặt bên, xuyên qua mỗi tấm sườn. Đầu màu vàng/kem, có hình mắt lưới màu xám rõ. Yếm màu kem, có đốm đen lớn ở mỗi tấm.. Con đực thường có yếm hơi lõm, móng vuốt lớn hơn, đuôi dài và mập hơn con cái. Ở Việt Nam có 3 loài Cuora sp. các nhà nghiên cứu đã dựa vào hình thái, vùng phân bố và di truyền và được công bố trên tạp chí Salamandra 59(4): 336 – 346 ngày 30 tháng 10 năm 2023 với những khác biệt như sau:
Rùa hộp trán vàng miền bắc – Cuora galbinifrons – Loài rùa này có đặc điểm nhận dạng giống hai loài rùa khác là Rùa hộp trán vàng miền bắc Cuora galbinifrons và Rùa hộp trán vàng miền nam Cuora picturata. Cả ba loài rùa đều có sự thay đổi về màu sắc sặc sỡ. Tuy nhiên Rùa hộp trán vàng miền bắc Cuora gabinifrons thì có yếm đen, còn Rùa hộp trán vàng miền nam Cuora picturata lại có mai ngắn và gồ cao hơn loài Rùa hộp trán vàng miền trung Cuora bourreti.
Rùa hộp trán vàng miền trung – Cuora bourreti – Loài rùa này có đặc điểm nhận dạng giống hai loài rùa khác là Rùa hộp trán vàng miền trung Cuora bourreti và Rùa hộp trán vàng miền bắc Cuora galbinifrons. Cả ba loài rùa đều có sự thay đổi về màu sắc sặc sỡ, nhưng Rùa hộp trán vàng miền bắc có yếm gần đen toàn bộ còn Rùa hộp trán vàng miền trung có mai thấp hơn, thuôn dài hơn và có rất nhiều đốm đen ở phía rìa mai.
Rùa hộp trán vàng miền nam – Cuora picturata – Loài rùa này có đặc điểm nhận dạng giống hai loài rùa khác là Rùa hộp trán vàng miền trung Cuora bourreti và Rùa hộp trán vàng miền nam Cuora picturata. Cả ba loài rùa đều có sự thay đổi về màu sắc sặc sỡ, nhưng Rùa hộp trán vàng miền bắc Cuora gabinifrons có yếm màu đen còn hai loài rùa kia mai màu vàng với chấm đen trên mỗi tấm yếm.
Sinh học, sinh thái:
Rùa sống ở những nơi ẩm ướt, có các bụi rậm trong rừng cây gỗ ở vùng trung du và vùng núi; ăn chủ yếu động vật (giun đất, cá, thịt) và cả thực vật (hoa quả, chuối). Nuôi trong khu vực cứu hộ động vật chúng thích ăn chuối chín và các loại rau. Rùa hộp trán vàng đẻ trứng vào tháng 6. Trước khi đẻ có tập tính bới đất để vùi trứng.
Phân bố:
Trong nước: Đây là loài phân bố hẹp ở các tỉnh Nam trung bộ từ Phú Yên vào đến Ninh Thuận, có thể phân bố ở các khu vực lân cận thuộc cao nguyên Langbian.
Nước ngoài: Lào, Cambodia
Giá trị:
Có giá trị khoa học, thẩm mỹ giúp học sinh sinh viên tìm hiểu về tập tính sinh thái của loài này trong tự nhiên.
Tình trạng: CR A2cd+4d.
Số lượng đang bị giảm sút, ước tính > 20% do săn bắt triệt để. Một số nơi phân bố đã bị tuyệt diệt do săn bắn quá mức và sinh cảnh sống của chúng bị tàn phá. Số lượng suy giảm, ước tính > 50% do bị săn bắt triệt để. Sinh cảnh sống của loài bị chia cắt, suy thoái do tác động của các hoạt động khai thác lâm sản, xâm lấn đất rừng, cháy rừng; loài này bị săn bắt cạn kiệt phục vụ buôn bán, nuôi làm cảnh, rất hiếm gặp trong tự nhiên; quần thể bị suy giảm ước tính hơn 80% trong vòng 60 năm qua.
Biện pháp bảo vệ:
Bảo vệ sinh cảnh sống của loài trong tự nhiên, giảm thiểu tác động của các hoạt động khai thác lâm sản trái phép, xâm lấn đất rừng trong vùng phân bố của loài. Cần quản lý các hoạt động săn bắt, buôn bán trái pháp luật loài này. Tuyên truyền nhằm hạn chế tác động của con người đến sinh cảnh sống cũng như đến quần thể của loài. Có thể nhân nuôi sinh sản để phục hồi quần thể.
Vùng phân bố của loài có một phần nằm trong khu bảo tồn nên được bảo vệ. Loài này có tên trong Nghị định số 64/2019/NĐ-CP và Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Đã có chương trình nhân nuôi bảo tồn và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam năm 2023 – phần động vật – trang 254.