Quắm đầu đen

QUẮM ĐẦU ĐEN

Threskiornis melanocephalus (Latham, 1790)
Tantalus melanocephalus Latham, 1790
Họ: Cò quăm Threskiornidae
Bộ: Bồ nông Pelecaniformes

Đặc điểm nhận dạng:
Bộ lông mùa Hè: Mút các lông cánh tam cấp, đôi khi cả một số lông dài nhất xám tro thẫm với thân lông đen. Thân của toàn bộ lông cánh trừ lông thứ nhất màu đen. Phần còn lại của toàn bộ lông màu trắng. Các lông dưới cổ dài, các lông cánh tam cấp dài hơn các lông cánh sơ cấp.
Bộ lông mùa Đông: Các lông cánh tam cấp không dài hơn các lông cánh sơ cấp. Mắt có màu nâu đỏ. Mỏ màu đen. Da trần ở cổ và đầu đen hơi phớt xanh. Da trần ở sườn và dưới cánh đỏ thẫm, chân màu đen.
Sinh học, sinh thái:
Thức ăn gồm có ếch nhái, ốc, côn trùng và ấu trùng của chúng, đôi khi cả cá. Hay kiếm ăn ở bờ biển, đi ăn thành từng tốp nhỏ hay vừa. Mỏ sục dưới bùn hay ở nơi nước chảy chậm để đớp mồi. Mùa sinh sản chỉ trong 3 tháng 6, 7, 8. Thời gian làm tổ từ 13 – 20 ngày. Số trứng đẻ 3 – 5 trứng, số ngày ấp trứng 25 – 28 ngày. Quắm đen thường sống ở ở những vùng đất ngập nước, bờ sông, ao hồ, cũng có khi gặp ở những vùng đồng cỏ ngập nước. Có tập tính làm tổ tập đoàn.
Phân bố:
Trong nước: Tập trung chủ yếu tại đồng bằng sông Cửu Long, làm tổ tập đoàn tại các sân chim lớn ở tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Trà Vinh. Gần đây gặp một số cá thể ở cửa sông Hồng, cửa sông Văn Úc (Hải Phòng).
Nước ngoài: Pakistan, Nepal, Ấn Độ, Srilanka, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Campuchia, Philipines.
Giá trị:
Nguồn gen hiếm, một trong những loài chim quan trọng cấu thành các sân chim ở đồng bằng sông Cửu Long, nhất là ở các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau và Trà Vinh.
Tình trạng:
Quắm đầu đen là loài chim định cư hiếm gặp, ghi nhận nhiều hơn tại miền Nam; kích cỡ quần thể nhỏ và bị suy giảm do mất và suy thoái sinh cảnh sống; đôi khi bị săn bắt làm cảnh; ước tính kích cỡ quần thể < 10.000 cá thể và số lượng cá thể trưởng thành của mỗi tiểu quần thể < 1.000. Đánh giá hiện trạng quần thể của loài tại Nam Á vào khoảng 10,000 cá thể, cộng khoảng 10,000 cá thể khác tại Đông Nam Á và 100 cá thể tại Đông Á. Chính vì vậy tổng quần thể loài dao động trong khoảng từ 10,000 – 19,999 cá thể trưởng thành (tương đương với 15,000 – 29,999 cá thể, làm tròn từ 15,000 – 30,000 cá thể)
Phân hạng: VU C2a(i).
Biện pháp bảo vệ:
Quắm đầu đen có tên trong Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Một phần sinh cảnh của loài nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất điều tra, giám sát quần thể loài tại Việt Nam; xây dựng kế hoạch bảo tồn loài, bảo vệ và phục hồi sinh cảnh sống trong vùng phân bố tự nhiên của loài; kiểm soát các hoạt động săn bắt và buôn bán trái pháp luật loài này..

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 312.