Ốc anh vũ

ỐC ANH VŨ

Nautilus pompilius Linnaeus, 1758
Nautilus ambigus Sowerby, 1849
Nautilus alumnus Iredale, 1944
Nautilus repertus Iredale, 1944
Nautilus pompilius suluensis Habe & Okutani, 1988
Họ : Ốc anh vũ Nautilidae
Bộ : Ốc anh vũ Nautilida

Đặc điểm nhận dạng:
Vỏ hình tròn, chiều dài khoảng 20 cm. Vỏ mỏng mịn xoắn ốc ngoài dạ dày, hoặc phía trên con vật, và có hoa văn màu nâu và trắng. Ốc tạo ra các khoang tăng kích thước khi nó di chuyển để chiếm khoang ngoài cùng của vỏ. Một con trưởng thành có thể có khoảng 30 khoang như vậy. Một ống gọi là ống hút chạy xuống trung tâm của các khoang này, giải phóng khí để duy trì lực nổi và giữ cho chúng ở tư thế thẳng đứng. Có một mũ cứng ở nơi phần trước của cơ thể nó kết nối với vỏ. Bên dưới mũ nhô ra khoảng 90 xúc tu nhỏ không có giác hút. Bên dưới, có một cái phễu chứa hai thùy riêng biệt. Mắt không có giác mạc hoặc thủy tinh thể.
Sinh học, sinh thái:
Là loài ăn tạp, không chủ động bắt mồi, ban ngày sống dưới đáy biển (sâu khoảng 750 m) ban đêm nổi lên mặt nước tìm thức ăn (tôm, cá con). Điều hòa sự lên xuống nhờ khả năng bơm khí vào và xả ra khỏi các ngăn bên trong qua ống thông.
Loài này sinh sản hữu tính thông qua thụ tinh trong và đạt đến độ tuổi trưởng thành ở độ tuổi từ 15 đến 20. Bốn xúc tu trên con đực tạo thành mảng, giúp vận chuyển tinh trùng thông qua túi tinh. Túi tinh chứa một khối tinh trùng dài bám vào thành áo của con cái. Lớp vỏ bảo vệ này tan rã, giải phóng tinh trùng. Sau đó, chúng đẻ những quả trứng hình thuôn dài, dài khoảng 3,5 cm. Ốc anh vũ mới nở có một lớp vỏ nhỏ, đường kính khoảng 2,5 cm.
Phân bố:
Trong nước: Khánh Hòa, Bà Rịa – Vũng Tàu, Ninh Thuận (Vườn quốc gia Núi Chúa).
Nước ngoài: Thái Bình Dương, biển Andaman, Philippine, New Ghine đến Fiji, Australia.
Giá trị:
Có ý nghĩa khoa học, được xem là hoá thạch sống. Hóa thạch của ốc Anh vũ được tìm thấy cách đây 400 – 500 triệu năm, là một trong những chỉ tiêu định tuổi địa tầng. Được khai thác làm hàng mỹ nghệ.
Tình trạng:
Loài này phân bố ở vùng biển phía Nam. Quần thể của loài giảm một cách đáng kể do tình trạng khai thác quá mức lấy vỏ làm đồ thủ công mỹ nghệ; sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do ô nhiễm môi trường, khai thác san hô và thiên tai. Trữ lượng giảm sút, kích cỡ quần thể ước tính giảm > 80% trong vòng 30 năm qua.
Phân hạng: CR A2acd.
Biện pháp bảo vệ:
Các loài thuộc giống Nautilus có tên trong Phụ lục II CITES. Cần nghiên cứu về hiện trạng của loài (kích thước quần thể, phân bố, xu thế, các mối đe dọa, các yêu cầu về sinh thái). Kiểm soát việc khai thác và buôn bán thương mại mẫu vật của loài này. Ngăn chặn các hoạt động phá hủy và làm suy thoái các rạn san hô, hạn chế xây dựng các công trình ven biển làm mất nơi cư trú và ô nhiễm môi trường sống. Tuyên truyền nâng cao nhận thức về bảo tồn loài. Nghiên cứu nuôi trồng để tái tạo nguồn lợi ngoài tự nhiên.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam năm 2023 – phần động vật – trang 55.