Ngan cánh trắng

NGAN CÁNH TRẮNG

Asarcornis scutulata (Müller, 1842)
Cairina scutulata (Mỹller, 1842)
Anas scutulata Mỹller, 1839
Họ: Vịt Anatidae
Bộ: Ngỗng Anseriformes

Đặc điểm nhận dạng:
Chiều dài thân: 66 – 81 cm. Đây là loài chim sống ở vùng rừng, nhìn chung bộ lông có màu tối. Lông bao cánh nhỡ và nhỏ trắng, khi bay nhìn thấy rõ màu trắng của lông bao cánh tương phản với màu lông của các phần còn lại trên cánh. Đầu và trên cổ trắng nhạt. Mỏ vàng nhạt. Con cái nhỏ hơn con đực, con non có màu nâu nhiều hơn.
Sinh học, sinh thái:
Ngan cánh trắng sống ở vùng đất ngập nước tự nhiên (nước tù hay có chảy chậm), hay nhân tạo, nằm bên trong hay gần các vùng rừng thường xanh, rừng cây họ dầu, rừng ngập nước ngọt, phụ thuộc nơi làm tổ và ngủ của chim. Thường làm tổ trong hốc cây. Nơi ở thích hợp nhất là vùng đất ngập nước trũng (dưới 200 m), có thể gặp tới độ cao 1.500 m., đặc biệt là ở vùng cao nguyên nơi có các con suối chảy chậm hay hồ và có nước quanh năm. Mặc dầu có đời sống định cư, song một số con lại di chuyển ở khoảng cách không xa vào mùa khô khi mực nước bị cạn kiệt . Thường gặp đi lẽ hay đôi, và kiếm ăn về đêm. Tại suối Đắk Đoa (Đắk Mil, Đắk Lắk), năm 1998, lúc sáng sớm, gặp hai con kiếm ăn ở vùng suối cạn, nhiều đá, nước chảy chậm, hai bên là rừng già cây họ dầu và tre, không có các hoạt động của con người. Trước đó, vào sáng sớm, gặp chúng bay khỏi nơi đó. Năm 1993, gặp hai con Ngan cánh trắng bay về khu rừng ven hồ vào lúc sáng sớm, chứng tỏ chúng kiếm ăn trong đêm tại khu vực ruộng lúa ở ngay bên ngoài bờ hồ Kẻ Gỗ.
Phân bố:
Trong nước: Nghê An, Hà Tĩnh (Kẻ Gỗ), Bình Phước, Đồng Nai (Cát Tiên), Đồng Tháp (Chàm Chim), Đắk Lắk (Yok Đon)
Thế giới: Ấn Độ, Bhutan, Myanmar, Bangladesh, Thái Lan, Campuchia, Malaysia, Indonesia.
Giá trị:
Loài hiếm, bị đe doạ tuyệt chủng trên thế giới, trong khu vực và ở nước ta. Có giá trị nghiên cứu khoa học và thẩm mỹ, du lịch. Tiêu bản sống cho sinh viên, học sinh học tập và nghiên cứu về đa dạng các loài chim.
Tình trạng:
Ngan cánh trắng được ghi nhận ở Việt Nam lần gần đây nhất vào năm 2003 với 2 cá thể tại VQG Yok Đôn (tỉnh Đắk Lắk). Số lượng cá thể ghi nhận ở Việt Nam < 50 và trong 20 năm qua chưa có ghi nhận lại chính thức nên dự đoán quần thể đã bị suy giảm rất nghiêm trọng hoặc không còn sinh cảnh phù hợp ở những địa điểm phân bố trước đây Yok Đôn. Ngan cánh trắng hiện có ở một vài nơi trong nước ta, song số lượng rất ít, hiếm gặp, các vùng phân bố còn lại bị chia cắt và chịu nhiều tác động mạnh của con người. Đây là đối tượng dễ dàng bị săn bắt để lấy thịt.
Phân hạng: CR C2a(i).
Biện pháp bảo vệ:
Ngan cánh trắng có tên trong Phụ lục I CITES, Nghị định số 64/2019/NĐ-CP và Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Phân bố của loài có một phần nằm trong VQG Yok Đôn nên được bảo vệ. Đánh giá hiện trạng quần thể loài tại Việt Nam; bảo vệ sinh cảnh sống và phục hồi quần thể trong tự nhiên.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.