Mạy châu

MẠY CHÂU

Carya poilanei Lecomte, 1921
Juglans poilanei A.Chev., 1941
Họ: Hồ đào Juglandaceae
Bộ: Giẻ Fagales

Đặc điểm nhận dạng:
Cây gỗ, trung bình, rụng lá, cao 15 – 25 (30) m, đường kính 30 – 70cm, vỏ nâu xám hay xanh thẫm, cành non có vảy vàng. Lá kép lông chim lẻ, cỡ 15 – 25 x 5 – 7 cm; lá chét mọc đối, gần như không cuống; phiến lá hình bầu dục – mũi mác, đầu có mũi nhọn, gốc hình nêm, mép khía răng; gân bên 15 – 20 (25) đôi. Hoa đơn tính. Cụm hoa đực 2 – 3 bông, hình đuôi sóc ở đầu cành. Hoa đực: cuống dài 5 mm, bao hoa 2 – 3 thùy không đều, 5 – 6 nhị. Cụm hoa cái ngắn, ít hoa. Hoa cái: bao hoa hình chén, 4 răng không đều, mặt ngoài có lông; bầu dưới, gần như không vòi nhụy, núm nhụy 2. Quả hạch hình cầu, đường kính 2,4 – 2,8 cm, dẹt 2 đầu, khi chín vỏ quả ngoài nứt thành 4 mảnh, nhân cứng nứt thành 2 mảnh.
Sinh học, sinh thái:
Mùa hoa tháng 3 – 4, quả chín tháng 7 – 8. Tái sinh bằng hạt. Mọc rải rác trong rừng thường xanh hay nửa rụng lá trên đất ẩm dày thoát nước tốt, ở độ cao 500 – 1.200 m. Tái sinh hạt và chồi khá tốt.
Phân bố:
Trong nước: Sơn La (Quỳnh Nhai, Mường La, Thuận Châu, thị xã Sơn La, Yên Châu, Mộc Châu), Lai Châu.
Nước ngoài: Ấn Độ, Trung Nam Trung Quốc, Đông Nam Trung Quốc, Lào, Thái Lan.
Giá trị:
Gỗ hồng tốt, dung trong xây dựng và làm dụng cụ gia đình. Hạt cho dầu béo, vỏ quả chế than hoạt tính.
Tình trạng:
Loài được ghi nhận có 2 điểm phân bố ở Lai Châu, Sơn La. Diện tích phạm vi phân bố (EOO) ước tính < 5.000 km². Diện tích vùng cư trú (AOO) ước tính < 500 km², sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do tác động của canh tác nông lâm nghiệp, chặt phát rừng làm nương rẫy và khai thác lâm sản quá mức.
Phân hạng: VU B1ab(iii)+2ab(iii).
Biện pháp bảo vệ:
Đã có đã có chương trình bảo tồn tại một số Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên. Bên cạnh đó loài này cũng được trồng tại vườn thực vật. Đề xuất cần có chương trình nghiên cứu điều tra và bảo tồn loài Mạy châu poilanei.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần thực vật – trang 240. =3049