Kẹp kìm nẹp vàng

KẸP KIM NẸP VÀNG

Odontolabis curvera Boileau, 1901
Odontolabis cuvera alticola Möllenkamp, 1902
Odontolabis cuvera boulouxi Lacroix, 1984
Odontolabis cuvera cuvera Hope, 1842
Odontolabis cuvera fallaciosa Boileau, 1901
Họ: Kẹp kìm Lucanidae
Bộ: Cánh cứng Coleoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Là loài bọ cánh cứng có kích thước tương đối lớn, độ dài thân con đực tới 90mm. Nhìn từ trên xuống thấy rất rõ đầu và lưng trước mỗi bên sườn có một răng nhọn, các góc sau của lưng trước nhọn, mắt màu vàng nâu. Trên đĩa cánh cứng có một tam giác cân, đáy nằm về phía trước, màu nâu đen. Viền đĩa cánh cứng màu vàng nâu nên được gọi là Kẹp kìm nẹp vàng. Trừ phần nẹp cánh cứng và mắt, các phần còn lại đều có màu nâu đen. Sừng con đực rìa ngoài có hình cánh cung, phía trong phân nhánh dạng sừng Tuần lộc; sừng con cái hơi to, rõ, có hình răng kìm. Loài Odontalabis cuvera có 4 phân loài, ở Việt Nam chỉ ghi nhận phân loài Odontalabis cuvera fallaciosa Boileau, 1901.
Sinh học, sinh thái:
Sống ở những vùng rừng núi cao, khí hậu ôn hoà. Các khu rừng tự nhiên ở miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên. Dạng sinh cảnh phân bố chủ yếu là rừng ẩm nhiệt đới thường xanh.
Phân bố:
Trong nước: Lai Châu (Mường Tè), Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên), Hà Giang (Quản Bạ), Cao Bằng (Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén), Lạng Sơn (Mẫu Sơn, Lộc Bình), Sơn La (Khu bảo tồn thiên nhiên Copia), Yên Bái (Văn Chấn), Tuyên Quang (KBTLSC Lâm Bình – Sinh Long, Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang), Phú Thọ (Vườn quốc gia Xuân Sơn), Vĩnh Phúc (Vườn quốc gia Tam Đảo, Hòa Bình (Thượng Tiến), Ninh Bình (Vườn quốc gia Cúc Phương), Thanh Hóa (Vườn quốc gia Xuân Liên), Nghệ An (Vườn quốc gia Pù Mát), Hà Tĩnh (Vườn quốc gia Vũ Quang), Quảng Trị (Hướng Hóa), Thừa Thiên Huế (A Lưới), Quảng Nam (Phước Sơn), Kontum (Vườn quốc gia Chư Mom Ray), Đắk Lắk (Vườn quốc gia Chư Yang Sin), Lâm Đồng (Bảo Lộc, Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà).
Nước ngoài: Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc.
Giá trị:
Loài côn trùng cánh cứng đẹp, có giá trị đặc biệt về thẩm mỹ và thương mại nên được quan tâm thu bắt để làm mẫu vật trao đổi, buôn bán trên thị trường quốc tế.
Tình trạng:
Loài này phân bố ở 21 tỉnh thuộc miền Bắc vào đến Tây Nguyên, tuy nhiên số lượng cá thể trưởng thành bắt gặp rất ít, thường dưới 5 cá thể trong một đợt khảo sát. Kích cỡ quần thể của loài này bị suy giảm ước tính gần 30% trong vòng 30 năm qua; sinh cảnh sống của loài bị thu hẹp và suy thoái do chuyển đổi đất rừng thành đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, phát triển cơ sở hạ tầng và du lịch; loài này cũng bị săn bắt, buôn bán làm sinh vật cảnh ở trong và ngoài nước.
Phân hạng: NT A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát việc thu bắt và buôn bán bất hợp pháp loài này.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.