Đỗ trọng tía

ĐỖ TRỌNG TÍA

Euonymus nitidus Benth., 1842
Euonymus chinensis Lindl., 1825
Euonymus lindleyi K.Koch, 1853
Euonymus flavescens Loes, 1900
Euonymus uniflorus H.Lév. & Vaniot, 1904
Họ: Dây gối Celastraceae
Bộ: Dây gối Celastrales

Đặc điểm nhận dạng:
Cây gỗ nhỏ hay bụi, cao 3 – 8 m, đường kính cỡ 25 cm, vỏ màu xám; cành non gần như vuông. Lá mọc đối, hình trứng ngược hoặc gần hình trái xoan, cỡ 7 – 10 x 3 – 4 cm, mép gần nguyên, chóp lá thành mũi ngắn, gốc lá hình nêm; cuống lá dài 5 – 8 mm. Cụm hoa dạng xim tán phân nhánh 1 – 2 lần. Hoa mẫu 4, màu xanh nhạt, đường kính gần 1 cm; đĩa hoa nạc. Nhị có chỉ nhị ngắn. Quả nang, gần hình cầu hoặc hình trứng ngược, có 4 cạnh dạng cánh, đường kính khoảng 1 cm, mỗi ô có 1 – 2 hạt. Vỏ hạt màu hồng.
Sinh học, sinh thái:
Ra hoa tháng 5 – 7, có quả tháng 8 – 9, tái sinh bằng chồi hoặc bằng hạt. Cây ưa sáng, mọc rải rác trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh mưa mùa ẩm, ở độ cao khoảng 1.000 m.
Phân bố:
Trong nước: Đà Nẵng (Bà Nà), Đắk Nông (Đắk Mil), Khánh Hoà (Ninh Hoà), Ninh Bình, Ninh Thuận (Cà Nà), Quảng Bình (Tuyên Hoá), Thừa Thiên Huế (Bạch Mã).
Nước ngoài: Bangladesh, Campuchia, Nhật Bản, Trung Quốc.
Giá trị:
Theo kinh nghiệm dân gian, vỏ thân và vỏ cành được dùng làm thuốc thay thế vị Đỗ trọng bắc.
Tình trạng:
Diện tích phạm vi phân bố (EOO) ước tính < 20.000 km2, số điểm ghi nhận 7. Diện tích của vùng cư trú (AOO) ước tính < 2.000 km2, diện tích vùng cư trú và chất lượng sinh cảnh sống của loài đã và đang bị tiếp tục suy giảm do tác động của các hoạt động đốt rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ bất hợp pháp.
Phân hạng: VU B1ab(i,iii)+2ab(ii,iii).
Biện pháp bảo vệ:
Số lượng cá thể ít, mọc rải rác, vùng phân bố rất rộng, bị chia cắt rất mạnh, nơi cư trú giảm sút vì môi trường sống bị phá hại nghiêm trọng do rừng bị tàn phá, bị khai thác mạnh. Tuy nhiên đã có một phần sinh cảnh của loài nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo tồn tại chỗ hay chuyển vị, nhân giống gây trồng bổ sung.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần thực vật – trang 156. ID=3086