Dó đất hoa thưa

DÓ ĐẤT HOA THƯA

Balanophora laxiflora Hemsl., 1894
Acroblastum hexamerum (Tiegh.) Setch., 1935
Balania formosana (Hayata) Masam., 1933
Polyplethia morrisonicola (Hayata) Nakai, 1939
Họ: Dương Đài Balanophoraceae
Bộ: Đàn hương Santalales

Đặc điểm nhận dạng:
Cỏ mập, sống ký sinh trên rễ, màu nâu đỏ, cao 10 – 20 cm, không diệp lục. “Củ” hình trứng, đường kính 2 – 2,5 cm, bề mặt sần sùi và có mụn hình sao nổi rõ. Thân khí sinh (là cuống cụm hoa) mang 5 – 10 lá dạng vảy ở phía gốc; phiến lá hình mũi mác, cỡ 2 – 2,5 x 1 – 1,5 cm. Hoa đơn tính khác gốc, họp thành cụm hoa dạng bông nạc. Cụm hoa đực hình trụ, gồm những hoa gần như không cuống; bao hoa gồm 6 mảnh, trong đó 2 mảnh giữa (đối diện nhau) lớn hơn và cụt đầu, các mảnh bên hình trái xoan tròn đầu; khối phấn bị ép ngang. Hoa cái hình bầu dục thuôn; không có bao hoa, mọc ở quanh chân của vảy bảo vệ; vảy hình trứng lõm ở đỉnh; 1 vòi nhụy.
Sinh học, sinh thái:
Ra hoa tháng 11 – 12 (chỉ khi có hoa mới dễ phát hiện). Sinh sản vô tính (bằng cách đẻ nhánh). Mọc rải rác trong rừng (ký sinh trên rễ) cây lá rộng, nơi ẩm, ở độ cao 600 – 2.300 m.
Phân bố:
Trong nước: Ninh Bình (Cúc Phương), Lào Cai (Fansipan) Kontum (Ngọc Guga, Ngọc Pan), Chư mom Ray, Chư Yang Sin, Lâm Đồng (Bidoup – Núi Bà) Khánh Hòa (Khu BTTN Hòn Bà)
Nước ngoài: Trung Nam Trung Quốc, Đông Nam Trung Quốc, Lào, Đài Loan, Thái Lan, Tây Tạng, Lào.
Giá trị:
Nguồn gen hiếm và độc đáo của loài thực vật không diệp lục sống ký sinh này ở Việt Nam. Là loài cần đưa vào giảng dạy cho học sinh sinh viên học tập và hiểu biết thêm về sinh thái loài.
Tình trạng:
Loài có khu phân bố chia cắt, diện tích nơi cư trú không thể vượt quá 500 km². Số cá thể gặp thường rất ít, bản thân lại bị khai thác lấy nguyên liệu làm thuốc.
Phân hạng: EN B1+2b,c,e.
Biện pháp bảo vệ:
Loài đã được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam (1996) với cấp đánh giá “sẽ nguy cấp” (Bậc V). Không xâm hại, khai thác các cây còn sót lại ở các nơi phân bố. Nghiên cứu thêm về các đặc điểm sinh học, nhằm đưa vào bảo tồn ngoại vi có hiệu quả.

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam 2007 – phần thực vật – trang 126