Dây bình trấp

DÂY BÌNH TRẤP

Actinostemma tenerum Griff. 1837
Actinostemma tenerum var. yunnanensis A.M.Lu & ZhiY.Zhang,1978
Họ: Bầu bí Cucurbitaceae
Bộ: Bầu bí Cucurbitales

Đặc điểm nhận dạng:
Dây leo bò, rất mảnh, dài 1,5 – 2 m, sống hàng năm; thân lúc non có lông ngắn, gần nhẵn lúc già. Lá hình tim – tam giác, dài 4 – 10 cm, rộng 3 – 7 cm, có 3 thùy; mép có răng thưa, mỏng; chóp lá nhọn; gốc lá có tai, có 3 gân gốc; gân bên 3 đôi; cuống lá dài 2 – 5 cm. Tua cuốn đơn hoặc xẻ hai. Hoa đực và hoa cái cùng gốc. Cụm hoa đực dạng chuỳ, dài 15 cm, có nhiều hoa; hoa đực nhỏ, màu vàng lục nhạt; lá đài 5, hình tam giác hẹp; tràng hình sao gồm 5 cánh hoa hình ngọn giáo, dài 3 mm. Nhị 5, gần giống nhau, rời ; bao phấn 1 ô, có trung đới dày; cuống hoa hình sợi. Hoa cái mọc đơn độc ở nách lá, có cuống ngắn, có lông; bầu trung, hình trứng, 1 – 2 ô, mỗi ô có 1 – 3 noãn treo; vòi nhụy ngắn, núm chia 2 thùy. Quả hình trấi xoan, hơi nhọn ở đầu, kích thước 2 x 1,5 cm, khi khô mở bằng nắp cắt ngang. Hạt thường 2, không có cánh, một mặt phẳng, một mặt lồi, kích thước 15 x 10 – 14 mm; mặt có vân hình mạng.
Sinh học và sinh thái:
Mùa hoa tháng 4. Tái sinh bằng hạt. Cây mọc trên đất bùn ẩm ướt vùng nước ngọt, hoặc ven bờ, ở độ cao 100 – 300 m.
Phân bố:
Trong nước: Hà Nội (Ba Vì, Thủ Pháp).
Nước ngoài: Ấn Độ, Trung Quốc, Đài Loan, Triều Tiên, Nhật Bản, CHLB Nga.
Giá trị:
Nguồn gen hiếm, loài cây có quả hạp mọc được trên đất sình lầy. Hạt và toàn cây dùng làm thuốc lợi tiểu, tiêu nhiệt giải độc; hạt có dầu.
Tình trạng:
Loài này hiện chỉ ghi nhận xã Minh Quang, huyện Ba Vì, Hà Nội. Diện tích vùng cư trú (AOO) ước tính < 500 km2, diện tích vùng cư trú bị thu hẹp, chất lượng sinh cảnh bị suy giảm do các hoạt động xây dựng, du lịch và khai thác làm thuốc.
Phân hạng: EN B2ab(ii,iii).
Biện pháp bảo vệ:
Một phần sinh cảnh của loài nằm trong khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất nâng cao nhận thức của địa phương về bảo vệ loài; bảo vệ nguồn tài nguyên và nơi sống; phục hồi môi trường sống tự nhiên; bảo tồn tại chỗ hay chuyển vị; nhân giống gây trồng bổ sung..

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam năm 2023 – Phần thực vật – Trang 163.