Cua bay cát tiên

CUA BAY CÁT TIÊN

Cheirotonus parryi Gray, 1848
Họ: Bọ hung Scarabaeidae
Bộ: Cánh cứng Coleoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Loài cua bay có kích thước khá lớn trong 4 loài cua bay được tìm thấy ở Việt Nam. Con đực lớn hơn con cái, chiều dài trung bình từ đầu đến đuôi cánh là 55 – 62 mm. Hai chân trước phát triển dài vượt trội với 2 gai nhọn, nhô ra dài và rất rõ ràng, đồng đều, cong vào trong, khác với các loài còn lại gai trước dài hơn gai sau, không có các gai nhỏ li ti như Cheirotonus jansoni. Con cái giống nàu sắc của con đực nhưng kích thước nhỏ hơn và phần chân trước không phát triển. Phần leng bụng của Cheirotonus parryi có các chấm vàng lớn, khá rõ trên nền đen, các chấm này thường khá lộn xộn về hình dáng và vị trí, kích thước chứ không đều như Cua bay hoa Cheirotonus battareli. 2 chi trước có 2 gai nhọn, nhô ra dài và rất rõ ràng, đồng đều, cong vào trong. Gai giữa đốt đùi chân trước con đực nhọn đầu, Đốt bụng cuối của con cái chỉ có lông tập trung ở phần mút đuôi.
Màu sắc trong tự nhiên: Phần lưng ngực không có màu xanh ngọc chủ đạo giống như các loài khác, mà có màu ánh tím khá đẹp và hiếm thấy trong giống Cheirotonus sp. Phần bụng có nhiều các chấm vàng lớn, khá rõ trên nền đen, các chấm này không đồng nhất về kích thước, màu sắc và phân bố không đều như loài Cua bay hoa Cheirotonus battareli.
Màu sắc mẫu vật: Màu tím phần ngực bị nhạt dần chuyển sang màu xanh lam, các phần còn lại có màu nâu đen và hoa văn màu vàng trên cánh mờ hẳn.
Sinh học, sinh thái:
Loài khá hiếm gặp thường sống trong các khu rừng thường xanh còn tốt, thức ăn được ghi nhận là các loài thực vật thuộc họ Giẻ Fagaceae. Ở Vườn quốc gia Cát Tiên ghi nhận loài này ăn trên cây Giẻ bộp đồng nai Castanopsis dongnaiensis. Thời gian sinh sản từ tháng 5 đến tháng 8 và ghi nhận con trưởng thành khi bẫy đèn từ tháng 6 đến tháng 8. Vòng đời của Cheirotonus parryi khoảng 1 năm.
Phân bố:
Trong nước: Kontum (Vườn quốc gia Chư Mom Ray), Lâm Đồng (Cát Lộc), Đồng Nai (Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai)
Nước ngoài: Ấn Độ, Nepal, Myanma, Cambodia, Thái Lan và Lào.
Giá trị:
Loài bọ cánh cứng đẹp, hiếm, được các nhà sưu tầm ưa chuộng, các nhà buôn mua với giá đắt và được đánh giá là một trong các loài bọ cánh cứng đẹp và có giá trị sưu tầm nhất ở Việt Nam.
Tình trạng:
Loài này ghi nhận ở 3 tỉnh Kontum, Lâm Đồng và Đồng Nai, số lượng cá thể trưởng thành ghi nhận rất ít, thường dưới 4 cá thể trong một đợt khảo sát. Sinh cảnh sống của loài bị tác động do chuyển đổi đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, và phát triển cơ sở hạ tầng. Kích cỡ quần thể của loài bị suy giảm ước tính gần 30% trong vòng 30 năm qua do thu hẹp và suy thoái sinh cảnh sống cũng như bị khai thác, buôn bán làm sinh vật cảnh.
Phân hạng: NT A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát thu bắt và buôn bán trái pháp luật loài này.

Mô tả loài: Tô Văn Quang, Phùng Mỹ Trung – WebAdmin.