Chồn bay

CHỒN BAY

Galeopterus variegatus (Audebert, 1799)
Cynocephalus variegatus(Audeberd, 1799)
Galeopterus varius Desmarest, 1817
Galeopterus rufus Desmarest, 1820
Galeopterus temminckii Waterhouse, 1838
Họ: Cầy bay Cynocephalidae
Bộ: Cánh da Dermopterra

Đặc điểm nhận dạng:
Đầu rộng, tai ngắn tròn hoặc tù. Mắt to, màu nâu đỏ hay nâu lục nhạt. Màng da nối từ cổ với chi trước, chi sau tới hết các ngón chân và bao phủ tới đầu mút đuôi. Lông trên lưng và mặt mang da màu xám tro với nhiều lốm đốm màu trắng nhạt. Lông bụng và mặt dưới màng da hung đỏ hoặc nhạt hơn, không có đốm. Con cái có màu xám, con đực màu sáng hơn chuyển dần sang màu nâu, thậm chí hơi đỏ. Chiều dài chi trước và chi sau gần bằng nhau, có 5 ngón. Các ngón chân nối nhau bằng màng da tới tận gốc vuốt chân. Đuôi dài chỉ bằng khoảng 1/3 dài thân.
Sinh học, sinh thái:
Chồn bay sống đơn lẻ trong các khu rừng nguyên sinh hay thứ sinh có nhiều cây gỗ to trên núi cao và vùng đất thấp. Chồn bay hoàn toàn sống trên cây. Chúng bò  trên cây giỏi nhưng chậm, có thể bay liệng từ cây này sang cây khác với khoảng cách khá xa. Hoạt động vào ban đêm. Thức ăn là quả cây rừng, trứng chim và chim non. Chồn bay nuôi trong chuồng bằng các loại quả mềm và rau xanh như: chuối, đu đủ, cam, soài, rau diếp… Làm tổ trong bọng cây to cao 20 – 50 m. Mùa sinh sản từ tháng 6 đến tháng 9. Mang thai khoảng 8 tuần. Đẻ mỗi lứa 1 con. Con sơ sinh yếu được nuôi trong túi do màng da ở phần đuôi tạo thành. Túi da mềm và ấm, con non sống trong túi đến khi tự lập. Con non chưa cai sữa, Chồn mẹ đã chửa lứa tiếp theo.
Phân bố:
Trong nước: Hà Tĩnh (Kẻ Gỗ), Quảng Bình (Phong Nha – Kẻ Bàng, Khe Nét), Quảng Trị (Bắc Hướng Hoá, Đắkrông), Thừa Thiên Huế (Bạch Mã, Sao La Huế), Quảng Nam (Sao La Quảng Nam và Sông Thanh), Kontum (Chư Mom Ray), Bình Định, Gia Lai (Kon Ka Kinh, Kon Chư Răng), Đắk Lắk (Chư Yang Sin, Nam Ka), Đắk Nông (Tà Đùng và Nam Nung), Lâm Đồng (Bidoup – Núi Bà, Cát Lộc), Tây Ninh (Lò Gò – Sa Mát), Bình Phước (Bù Gia Mập), Đồng Nai (Cát Tiên, Vĩnh Cửu).
Nước ngoài: Ấn Độ, Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan, Singapore.
Giá trị:
Loài thú quý, hiếm, đã được đưa vào Sách đỏ thế giới vì chúng có khả năng lượn trong rừng cây để di chuyển và kiếm ăn ban đêm. Là mẫu vật sống độc đáo để giúp sinh viên, học sinh nghiên cứu và học tập về tập tính sinh thái loài trong tự nhiên.
Tình trạng:
Loài này phân bố rộng từ Hà Tĩnh vào đến các tỉnh phía Nam, tuy nhiên hiện nay hiếm gặp trong tự nhiên; kích thước quần thể ước tính đã suy giảm > 30% trong vòng 15 năm qua do bị săn bắt quá mức làm thực phẩm, dược liệu và buôn bán; diện tích vùng phân bố bị thu hẹp, sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do chuyển đổi đất rừng thành đất canh tác nông nghiệp và khai thác lâm sản.
Phân hạng: VU A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Loài này có tên trong Nghị định 64/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Một phần sinh cảnh sống của loài nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Tuy nhiên vẫn rất cần thiết phải bảo vệ sinh cảnh sống của loài trong vùng phân bố tự nhiên. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng, kiểm soát và giảm thiểu các hoạt động săn bắt và buôn bán loài này.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 39.