CÁ NGỰA BA CHẤM

Hippocampus trimaculatus Leach, 1814
Hippocampus kampylotrachelos Bleeker, 1854
Hippocampus takakurae Tanaka, 1916
Họ: Cá chìa vôi Syngnathidae
Bộ: Cá chìa vôi Syngnathiformes

Đặc điểm nhận dạng:
Hình dạng chung giống như loài Cá ngựa chấm nhưng nhỏ và phần đuôi dài hơn. Số vòng xương có 11 + 40 – 41, vòng xương hình đa giác, tất cả gai ở góc sát vòng thân đều thấp và tù. Phần gốc các gai phía lưng của các vòng xương thân thứ 1, 4, 7 có vết đen lớn.
Sinh học, sinh thái:
Cá ngựa chấm sinh sản quanh năm, mùa đẻ rộ tháng 3 – 5 và tháng 10. Cá đực phát dục lần đầu có kích thước bằng hoặc lớn hơn 119 mm, cá cái phát dục lần đầu có kích thước 105 – 109 mm. Sức sinh sản tuyệt đối của mỗi cá cái là 7247 – 92734 trứng, sức sinh sản tương đối là 580 – 6.224 trứng. Cá đực ấp trứng và ấu trùng, mỗi lần ấp 332 – 1286 trứng, thời gian phát triển phôi là 11 – 12 ngày ở nhiệt độ nước 27 – 30 ⁰C. Tỷ lệ đực/cái là 63%/37%. Thức ăn của Cá ngựa chấm là động vật phù du còn sống (Copepoda, Acetes, Artemia…). Trước khi bắt mồi, Cá ngựa có cử chỉ theo dõi con mồi rồi bất chợt tấn công, khi đớp mồi có phát ra tiếng “tép”. Một số nghiên cứu khác còn cho biết chúng có thể phát ra âm thanh đơn độc hay tập thể trong mùa sinh sản. Kích thước lớn nhất tới 18 cm, thường gặp 15 cm. Cá sống ở vùng nước trong gần bờ hoặc tương đối sâu có các thảm thực vật thuỷ sinh.
Phân bố:
Trong nước: Vùng biển Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bà Rịa – Vũng Tàu, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau.
Nước ngoài: Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, biển Andaman, Zanzibar.
Giá trị:
Có giá trị khoa học, thẩm mỹ như các loài trong giống Hippocampus. Số lượng trong điều tra thực địa từ Đà Nẵng đến Bình Thuận năm 1991 chiếm 19,1%
Tình trạng:
Cá ngựa ba chấm bị đánh bắt với số lượng lớn, áp lực khai thác từ nhiều loại ngư cụ khác nhau và sự suy giảm nơi cư trú (Wiswedel 2015). Trên thế giới ước tính quàn thể của loài này suy giảm khoảng 40% trong 10 năm qua và 10 năm tới. Cá ngựa ba chấm có sức sinh sản thấp, di chuyển chậm, dễ đánh bắt. Loài này được sử dụng phổ biến làm dược liệu cổ truyền. Ở Việt Nam, quần thể của loài ước tính bị suy giảm > 30% trong 10 năm qua và dự báo tiếp tục bị suy giảm với mức độ tương tự trong 10 năm tới.
Phân hạng: VU A2cd+4cd.
Biện pháp bảo vệ:

Loài này có tên trong Phụ lục II CITES và Nghị định 26/2019/NĐ-CP của Chính phủ.  Tuy nhiên vẫn cần kiểm soát tình trạng đánh bắt trái pháp luật loài này ở trong nước và buôn bán quốc tế. Cấm đánh bắt cá ngựa có kích cỡ dưới 10 cm và cá mang trứng, vào mùa sinh sản (các tháng 3-5, 10), tuyên truyền ngư dân thả về tự nhiên khi đánh bắt được. Thực hiện các chương trình bảo tồn nguyên vi và chuyển vị.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.