Bướm phượng đuôi kiếm răng nhọn

BƯỚM PHƯỢNG ĐUÔI KIẾM RĂNG NHỌN

Teinopalpus aureus Mell, 1923
Teinopalpus aureus shinkai Morita, 1998
Teinopalpus aureus eminens Turlin, 1991
Họ: Bướm phượng Papilionidae
Bộ: Cánh vẩy Lepidoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Loài lưỡng hình ở hình dạng và kích cỡ cánh sau. Con đực có đuôi dài ở mạch cánh thứ 4, trong khi đó con cái có đuôi dài ở mạch cánh thứ 4, ngắn hơn ở mạch cánh thứ 6, ngắn hơn nữa ở mạch cánh thứ 2, 3 và 5. Con đực nhỏ hơn cái. Kiểu cánh giống loài Teinopalpus imperialis. Tuy nhiên loài này có đốm màu vàng chanh ở cánh sau con đực chiếm gần 1/3 buồng giữa; đường giữa cánh sau con cái gần thẳng, chót râu màu đen. Ở Việt Nam, loài Teinopalpus aureus có 2 phân loài là Teinopalpus aureus shinkai và Teinopalpus aureus eminens.
Sinh học, sinh thái:
Thường thấy trên độ cao trên 1.600m. Con đực ưa thích đỉnh núi, trong khi đó con cái giới hạn ở nơi có nhiều loài cây họ Ngọc lan Magnoliaceae. Theo quan sát được ở Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, con đực xuất hiện vào tháng 4 trên đỉnh núi ở độ cao khoảng 1,900m và từ 8.30 – 9.00 giờ sáng đến 11 – 12 giờ trưa. Vòng đời của loài bướm này là một quá trình biến thái hoàn toàn. Phân loài Teinopalpus aureus shinkai thường xuất hiện bướm trưởng thành vào tháng 3 đến tháng 5. Phân loài Teinopalpus aureus eminens thường xuất hiện bướm trưởng thành vào tháng 3 đến tháng 4 hàng năm.
Phân bố:
Trong nước: Teinopalpus aureus shinkai phân bố ở Yên Bái (Văn Chấn), Vĩnh Phúc (Vườn quốc gia Tam Đảo), Thanh Hóa, Nghệ An (Vườn quốc gia Pù Mát), Hà Tĩnh (Vườn quốc gia Vũ Quang), Thừa Thiên Huế (Vườn quốc gia Bạch Mã), Đà Nẵng, Quảng Nam. Teinopalpus aureus eminens phân bố ở Đăk Nông, Lâm Đồng (Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, Đà Lạt, Di Linh), Khánh Hòa (Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà)
Thế giới: Lào, Trung Quốc.
Giá trị:
Loài hiếm và là hợp phần của quần xã bướm núi; Loài chỉ thị cho sự duy trì môi trường sống rừng nhiệt đới.
Tình trạng:
Phân loài Teinopalpus aureus shinkai ghi nhận ở 8 tỉnh từ miền Bắc đến Nam trung bộ và phân loài Teinopalpus aureus eminens ghi nhận ở 3 tỉnh từ khu vực Tây Nguyên và Khánh Hòa; vùng phân bố của loài bị phân mảnh, sinh cảnh sống của loài bị tác động do chuyển đổi đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, phát triển cơ sở hạ tầng và du lịch; số lượng cá thể trưởng thành ghi nhận rất ít, thường không quá 2 cá thể trong một đợt khảo sát; loài này cũng bị khai thác, buôn bán làm tiêu bản trưng bày; kích cỡ quần thể của loài này bị suy giảm ước tính khoảng hơn 50% trong vòng 20 năm qua.
Phân hạng: EN A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn, nên được bảo vệ. Loài này đã được đưa vào phụ lục II của CITES. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát thu bắt và buôn bán trái pháp luật loài này.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.