Bướm phượng chim chấm rời

BƯỚM PHƯỢNG CÁNH CHIM CHẤM RỜI

Troides aeacus (C. & R. Felder, 1860)
Ornithoptera aeacus C. & R. Felder, 1860
Papilio aeacus aeacus Jordan,1909
Papilio aeacus praecox Godfrey,1927
Troides aeacus aeacus Pinratana,1977
Họ: Bướm phượng Papilionidae
Bộ: Cánh vẩy Lepidoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Là loài bướm vàng, đen với đầu đen, cổ đỏ, có những chấm đỏ trên cổ và ngực. Bụng có màu vàng ở phía dưới và màu vàng xen kẽ với màu đen ở phía trên. Con đực nhìn từ trên xuống thấy: Hai cánh trước màu nhung đen với đường viền hơi trắng vàng. Hai cánh sau màu vàng kim loại với viền màu đen cùng những hình tam giác thuộc mép cánh hướng đỉnh về phía gốc cánh; gần phía lưng những chấm đen hợp lại với nhau tạo thành đường viền biên bên trên nếp gấp phía bụng. Con cái nhìn từ trên xuống thấy: Hai cánh trước giống như ở con đực. Hai cánh sau cũng giống như con đực với sự cộng thêm một loạt các chấm đen bên trong và không dính liền với các chấm tam giác thuộc mép cánh. Con cái lớn hơn con đực. Sải cánh: 150 – 170mm. Loài này trong lúc bay nhìn rất giống loài Bướm phượng cánh chim chấm liền Troides helena. Loài Troides aeacus gồm 5 phân loài: Troides aeacus aeacus, Troides aeacus formosanus, Troides aeacus malaiianus, Troides aeacus insularis và Troides aeacus szechwanus. Ở Việt Nam có 1 phân loài là Troides aeacus aeacus.
Sinh học, sinh thái:
Ở nước ta có thể gặp ở vùng rừng rậm, mưa nhiều. Loài bướm này thường bay ra vào lúc bắt đầu có ánh nắng buổi sáng và buổi chiều tà, chúng bay với tốc độ vừa phải, không cao và hay đậu trên các bụi cây có hoa. Do đó chúng rất dễ bị vào vợt của người sưu tầm. Người ta đã nhìn thấy chúng bay thành đôi để giao phối vào buổi hoàng hôn của mùa hè. Ở Việt Nam (Đồng Nai) đã nhân nuôi giống Troides thành công và nuôi ở Khu du lịch Bửu Long.
Phân bố:
Trong nước: Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên), Hà Giang (Đồng Văn), Cao Bằng (Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén), Lạng Sơn (Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên), Quảng Ninh (Vườn quốc gia Bái Tử Long), Bắc Kạn (Vườn quốc gia Ba Bể), Tuyên Quang (Khu bảo tồn loài sinh cảnh Lâm Bình – Sinh Long), Vĩnh Phúc (Vườn quốc gia Tam Đảo), Hà Nội (Vườn quốc gia Ba Vì), Hải Phòng (Vườn quốc gia Cát Bà), Ninh Bình (Vườn quốc gia Cúc Phương), Nghệ An (Vườn quốc gia Pù Mát), Hà Tĩnh (Vườn quốc gia Vũ Quang), Quảng Bình (Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng), Thừa Thiên Huế (Vườn quốc gia Bạch Mã, Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền, Khu bảo tồn thiên nhiên Sao La), Quảng Nam (Vườn quốc gia Sông Thanh), Kontum (Vườn quốc gia Chư Mom Ray), Gia Lai (Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh), Lâm Đồng (Bảo Lộc, Da Teh), Đồng Nai (Tân Phú, Vĩnh Cửu, Vườn quốc gia Cát Tiên). Trước đây loài được ghi nhận ở Bình Định (Qui Nhơn), Khánh Hòa (Nha Trang), Ninh Thuận (Vườn quốc gia Núi Chúa).
Nước ngoài: Ấn Độ, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Nepal, Thái Lan, Trung Quốc.
Giá trị:
Thẩm mỹ, là loài bướm được mua với giá đắt và được coi là thuộc các loài bướm đẹp nhất thế giới.
Tình trạng:
Loài này phân bố rộng ở các tỉnh từ Bắc tới Nam; sinh cảnh sống của loài bị thu hẹp và suy thoái do chuyển đổi đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, phát triển cơ sở hạ tầng và du lịch; quần thể nhỏ, số lượng cá thể ghi nhận rất ít, thường dưới 5 cá thể trong một đợt khảo sát; loài này bị săn bắt và buôn bán làm tiêu bản trưng bày; kích cỡ quần thể bị suy giảm ước tính trên 30% trong vòng 20 năm.
Phân hạng: NT A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Loài này có tên trong phụ lục II của CITES. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát thu bắt và buôn bán trái pháp luật loài này.

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần động vật – trang 31.