Bướm đêm hoàng đế sapa

BƯỚM ĐÊM HOÀNG ĐẾ SAPA

Actias chapae (Mell, 1950)
Argema chapae Mell, 1950
Actias chapae chapae (Mell, 1950)
Actias chapae bezverkhovi Sochivko & Ivshin, 2008
Họ: Bướm ma Saturniidae
Bộ: Cánh vẩy Lepidoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Bướm đêm có kích thước lớn, chiều dài cánh trước là 62 mm, từ đỉnh đỉnh đầu đến chóp đuôi là 160 mm. Đuôi rất dài, bướm đực nhỏ hơn bướm cái. Cơ thể phủ một lớp vảy màu xanh bạc hà hoặc lục lam.
Ở Việt Nam, loài có 2 phụ loài là Actias chapae chapae (Mell, 1950), phân bố ở núi Fansipan và Actias chapae bezverkhovi Sochivko & Ivshin, 2008, phân bố ở Lâm Đồng, Đắc Nông. Loài phụ Actias chapae bezverkhovi được mô tả năm 2008 với các mẫu thu được tại núi Lang Biang (Lâm Đồng). Gần đây, các mẫu vật đã thu được ở Vườn Quốc gia Bidoup – Núi Bà (Lâm Đồng), độ cao 2000 m.
Sinh học, sinh thái:
Thức ăn của sâu bướm làmột số loài thực vật không hoa thuộc họ Thông Pinaceae, như Pinus yunnanensis, Pinus armandii, Pinus massoniana và có thể là Pinus dalatensis, Pinus fenzeliana, Pinus kesiya. Loài đã được nuôi nhưng không thành công đến giai đoạn kén (Wu & Naumann, 2006). Các nghiên cứu ở Việt Nam cũng đã nuôi sâu non trên thông Pinus merkusii nhưng không thành công.
Phân bố:
Trong nước: Phân loài Actias chapae chapae – Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên), Yên Bái. Phân loài Actias chapae bezverkhovi – Đăk Nông ( Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, Vườn quốc gia Tà ĐùngTr), Lâm Đồng (Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, Lang Biang).
Nước ngoài: Trung Quốc.
Giá trị:
Loài côn trùng không chỉ có giá trị về nguồn gen, thẩm mỹ mà còn có giá trị thương mại vì vật mẫu của chúng là hàng hoá đã và đang được buôn bán trên thị trường quốc tế.
Tình trạng:
Quần thể của loài Actias chapae ước tính bị suy giảm gần 30% trong 10 năm trở lại đây do thu hẹp và suy thoái sinh cảnh sống; vùng phân bố của loài này bị phân mảnh nghiêm trọng, phân loài Actias chapae chapae ghi nhận ở 2 tỉnh miền núi phía Bắc còn phân loài Actias chapae bezverkhovi ghi nhận ở 2 tỉnh khu vực Tây Nguyên, với số cá thể trưởng thành ghi nhận thường dưới 4 cá thể trong một đợt khảo sát; loài này bị khai thác, buôn bán làm tiêu bản trưng bày. Số lượng và kích thước quần thể hiếm gặp; độ phân tán thấp.
Phân hạng: VU A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Khu bảo tồn, Vườn quốc gia. Hiện nay tuy đã được bảo vệ, nhưng chưa nghiêm ngặt. Cần có biện pháp để tăng cường quản lý nguồn lợi và chấm dứt việc mua bán tự do mẫu vật loài này.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam – phần động vật – trang 137.