Bọ hung ba sừng không mấu

BỌ HUNG BA SỪNG KHÔNG MẤU

Chalcosoma atlas Linnaeus, 1758
Scarabaeus atlas Linnaeus, 1758
Chalcosoma atlas butonensis Nagai, 2004
Chalcosoma atlas keyboh Nagai, 2004
Chalcosoma atlas mantetsu Nagai, 2004
Họ: Bọ hung Scarabaeidae
Bộ: Cánh cứng Coleoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Loài bọ cánh cứng có kích thước lớn, con đực có chiều dài tới trên 70 mm. Toàn thân có màu đen bóng, trừ mắt và lông vùng miệng màu vàng nâu. Phần đầu và lưng trước liền khối với 3 sừng to dài, nhọn đầu và 1 sừng ngắn, nhỏ, nhọn nằm giữa 3 sừng to. Hai sừng hai bên nằm về phía sau (trên), đối xứng nhau và cong vút vào trong như hai ngà voi. Sừng phía trước cong gập về phía sau, giữa phần gập phía trong có một bướu tù to. Những chiếc sừng đã góp phần tạo hình dáng đặc sắc cho con vật và chúng trở nên có giá trị rõ rệt về mặt thẩm mỹ. Độ dài của phần được cánh cứng bao phủ và phần lưng trước cộng sừng gần bằng nhau. Con cái có kích thước nhỏ hơn và không có sừng. Loài Chalcosoma atlas có 7 phân loài, ở Việt Nam chỉ ghi nhận phân loài Chalcosoma atlas mantetsu Nagai, 2004.
Sinh học, sinh thái:
Loài thích sống ở rừng ẩm nhiệt đới gần xích đạo thuộc Đông Nam châu Á. Chalcosoma atlas có 7 phân loài (subspecies), ở Việt Nam chỉ ghi nhận phân loài Chalcosoma atlas mantetsu Nagai, 2004.
Phân bố:
Trong nước: Quảng Bình (Quảng Ninh), Quảng Trị (Khe Sanh), Thừa Thiên Huế (A Lưới), Đà Nẵng (Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà), Quảng Nam (Đông Giang, Phước Sơn, Vườn quốc gia Sông Thanh), Kontum (Vườn quốc gia Chư Mom Ray), Gia Lai (Vườn quốc gia Kon Ka Kinh), Đăk Nông (Vườn quốc gia Nam Nung), Lâm Đồng (Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, Bảo Lộc), Đồng Nai (Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai).
Nước ngoài: Ấn Độ, Lào, Myanmar, Thái Lan, Nepal.
Giá trị:
Là loài côn trùng cánh cứng có kích thước lớn, đẹp và rất hiếm nên đã và đang bị thu bắt tích cực để buôn bán ở Việt Nam và trên thị trường quốc tế.
Tình trạng:
Loài này ghi nhận ở 10 tỉnh từ miền Trung tới Đồng Nai. Sinh cảnh sống của loài bị tác động do chuyển đổi đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, phát triển cơ sở hạ tầng. Kích cỡ quần thể của loài bị suy giảm ước tính trên 30% trong vòng 20 năm qua do thu hẹp và suy thoái sinh cảnh sống cũng như bị khai thác, buôn bán làm tiêu bản trưng bày.
Phân hạng: VU A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát thu bắt và buôn bán trái pháp luật loài này.

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam năm 2023 – phần động vật – trang 31.