Bọ hung ba sừng có mấu

BỌ HUNG BA SỪNG CÓ MẤU

Chalcosoma chiron (Olivier, 1789)
Scarabaeus chiron Olivier, 1789
Scarabaeus belangeri Guérin-Méneville, 1834
Geotrupes caucasus Fabricius, 1801
Họ: Bọ hung Scarabaeidae
Bộ: Cánh cứng Coleoptera

Đặc điểm nhận dạng:
Loài bọ cánh cứng có kích thước lớn, con đực có chiều dài tới trên 70 mm. Toàn thân có màu đen bóng, trừ mắt và lông vùng miệng màu vàng nâu. Phần đầu và lưng trước liền khối với 3 sừng to dài, nhọn đầu và 1 sừng ngắn, nhỏ, nhọn nằm giữa 3 sừng to. Hai sừng hai bên nằm về phía sau (trên), đối xứng nhau và cong vút vào trong như hai ngà voi. Sừng phía trước cong gập về phía sau, giữa phần gập phía trong có một bướu tù to. Những chiếc sừng đã góp phần tạo hình dáng đặc sắc cho con vật và chúng trở nên có giá trị rõ rệt về mặt thẩm mỹ. Độ dài của phần được cánh cứng bao phủ và phần lưng trước cộng sừng gần bằng nhau. Con cái có kích thước nhỏ hơn và không có sừng. Loài Chalcosoma atlas có 4 phân loài, ở Việt Nam ghi nhận phân loài Chalcosoma chiron belangeri (Guérin-Méneville, 1834).
Sinh học, sinh thái:
Loài thích sống ở rừng ẩm nhiệt đới gần xích đạo thuộc Đông Nam châu Á. Chalcosoma chiron belangeri có 4 phân loài, ở Việt Nam chỉ ghi nhận phân loài Chalcosoma chiron belangeri.
Phân bố:
Trong nước: Quảng Trị (Đakrông), Thừa Thiên Huế (A Lưới, VQG Bạch Mã), Quảng Nam (Phước Sơn), Kontum (VQG Chư Mom Ray), Đăk Nông (Tuy Đức, Đắk Song), Lâm Đồng (Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, Bảo Lộc).
Nước ngoài: Campuchia, Lào, Myanmar, Nepal, Thái Lan.
Giá trị:
Là loài côn trùng cánh cứng có kích thước lớn, đẹp và rất hiếm nên đã và đang bị thu bắt tích cực để buôn bán ở Việt Nam và trên thị trường quốc tế.
Tình trạng:
Loài này ghi nhận ở 6 tỉnh miền Trung và Tây Nguyên với số lượng cá thể trưởng thành rất ít, thường dưới 5 cá thể trưởng thành trong một đợt khảo sát. Sinh cảnh sống của loài bị tác động do chuyển đổi đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, phát triển cơ sở hạ tầng. Kích cỡ quần thể của loài bị suy giảm ước tính trên 30% trong vòng 30 năm qua do thu hẹp và suy thoái sinh cảnh sống cũng như bị khai thác, buôn bán làm sinh vật cảnh.
Phân hạng: VU A2cd.
Biện pháp bảo vệ:
Sinh cảnh sống của loài có một phần nằm trong các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn nên được bảo vệ. Đề xuất bảo vệ sinh cảnh trong vùng phân bố tự nhiên của loài; phục hồi quần thể trong tự nhiên; kiểm soát thu bắt và buôn bán trái pháp luật loài này.

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam năm 2023 – phần động vật – trang 31.