Bảy lá một hoa

BẢY LÁ MỘT HOA

Paris polyphylla Smith, 1819
Daiswa polyphylla (Smith) Raf., 1838
Paris kwangtungensis Miau, 1982
Paris marchandii H.Lév., (1913)
Paris polyphylla var. wallichii H.Hara, (1975)
Họ: Tỏi độc Melanthiaceae
Bộ: Hành Liliales

Đặc điểm nhận dạng:
Cỏ nhiều năm, cao 30 – 60 (120) cm, thân rễ phình to, đường kính 1,5 cm; thân trên mặt đất đơn độc. Lá 6 – 9 chiếc xếp thành 1 vòng trên thân; phiến lá hình mũi giáo, thuôn, cỡ 7 – 15(22) x 1,5 – 3 cm, 3 gân chính. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh thân, đều, lưỡng tính. Đài 4(5) – 6(7), dạng lá, màu xanh, hình mũi giáo. Cánh hoa 4(5) – 6(7), dạng dải, màu vàng, ngắn hơn đài. Nhị (6) 10 – 12 (16), chỉ nhị dẹp, bao phấn thuôn, trung đới kéo dài thành hình kim, dài 1 mm. Bầu thưọng, 3 ô, mỗi ô 2 – 3 noãn. Quả mọng, màu đỏ tươi, hình trứng dài 0,8 – 1 cm, một số nứt ra trước khi quả chín, hạt 2 hoặc ít hơn.  399).
Sinh học, sinh thái:
Mùa ra hoa tháng 4 – 7, mùa quả tháng 8 – 11. Mọc nơi ẩm,nhiều mùn, râm mát, trong rừng mưa mùa, rừng lá rộng thường xanh, rừng tre nứa, khe đá, hốc cây, ven suối, nơi có độ ẩm cao.
Phân bố:
Trong nước: Hà Giang (Đồng Văn, Hoàng Su Phì), Sơn La (Mộc Châu), Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên).
Nước ngoài: Ấn Độ, Nelpal, Myanmar, Trung Quốc, Thái Lan.
Giá trị:
Thân rễ dùng làm thuốc có vị ngọt, tính mát, có tác dụng khử đờm chỉ khái, thư can, chỉ thống dùng làm thuốc bổ, chữa ho, di tinh, đau ngực, ngã bị thương.
Tình trạng:
Loài này hiện ghi nhận phân bố ở 2 tỉnh Hà Giang và Sơn La. Diện tích phạm vi phân bố (EOO) ước tính < 100 km2; sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do tác động của hoạt động canh tác nông nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển du lịch và cháy rừng; do có giá trị làm thuốc nên loài này bị khai thác quá mức.
Phân hạng: CR B1ab(i,iii).
Biện pháp bảo vệ:
Loài này có tên trong Nhóm IIA, Nghị định số 84/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Một phần sinh cảnh của loài nằm trong các khu bảo tồn nên được bảo vệ. Hiện đang bị khai thác quá mức để làm thuốc. Sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do tác động của hoạt động canh tác nông nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển du lịch và cháy rừng. Đề xuất bảo vệ quần thể và sinh cảnh của loài trong tự nhiên. Có thể trồng nhân tạo để bảo tồn và tạo nguồn dược liệu, giảm áp lực khai thác từ tự nhiên.

Tài liệu tham khảo: Sách đỏ Việt Nam 2023 – phần thực vật – trang 489.