Bách bộ

BÁCH BỘ

Stemona tuberosa Lour.,1934
Stemona tuberosa var. minor (Thwaites) Trimen, 1934
Stemona tuberosa var. moluccana (Blume) ined., 1934
Stemona tuberosa var. tuberosa (Blume), 1934
Họ: Bách bộ Stemonaceae
Bộ: Củ nâu Dioscoreales

Đặc điểm nhận dạng:
Dây leo, sống nhiều năm, có thân mảnh, nhẵn, dài đến 6 – 8 m, ở gốc có nhiều rễ củ, nhiều nạc mọc thành chùm, 10 – 20 hoặc 30 củ (củ ba mươi), có khi tới gần một trăm củ, dài 15 – 20 cm, rộng 1,5 – 2 cm. Lá mọc đối hay so le, giống lá Củ nâu, phiến lá hình tim,có khi thuôn dài nhưng đặc biệt có hệ gồm 10 – 12 gân ngang nhỏ dày song song với các gân chính hình cung chạy dọc từ cuống lá đến ngọn lá.
Hoa mọc ở kẽ lá, gồm 1 – 2 hoa to ,cuống dài 2 – 4 cm, mặt ngoài màu vàng lục, mặt trong màu đỏ tiá, có mùi thối; 4 nhị dài 4 – 5 cm, chỉ nhị ngắn. Bao hoa gồm 4 phận, 4 nhụy giống nhau. Bầu hình nón, quả nặng có 4 hạt, ra hoa vào mùa hè. Quả nang chứa nhiều hạt.
Sinh học, sinh thái:
Cây mọc hoang nhiều ở vùng rừng núi nước ta chủ yếu ở cửa rừng, khu vực có độ ẩm cao, ở độ cao đến 700 m. Cây ưa sáng, chịu được nhiều kiểu đất, kể cả đất bạc màu sau nương rẫy. Khả năng tái sinh chồi rất tốt, tái sinh hạt kém. Mùa hoa tháng 3 – 4, quả tháng 4 – 7. Gieo giống tự nhiên bởi hạt.
Phân bố:
Trong nước: Hòa Bình, Phú Thọ, Bắc Giang, Thanh Hóa …
Nước ngoài: Án Độ, Bangladesh, Campuchia, Trung Quốc, Hải Nam, Ấn Độ, Lào, Đảo Sunda Nhỏ, Maluku, Myanmar, New Guinea, Philippines, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan
Công dụng:
Dùng củ nhiều năm để dùng thuốc, Dịch chiết rễ bách bộ, alcaloid toàn phần và tuberostemonin đều có tác dụng giảm ho, long đờm rõ rệt. Dịch chiết rễ bách bộ 2/1 làm giảm hoạt động của giun đũa lợn, dung dịch tuberostemonin LG 0,15% làm liệt hoàn toàn và chết giun đũa lợn sau 3 giờ. Ở Trung Quốc vị thuốc Bách bộ còn được khai thác từ các loài Stemona japonica, Stemona sessilifolia.

Tài liệu tham khảo: Cây thuốc Việt Nam – Trần Hợp – Võ Văn Chi – trang 465.