Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. bác sỹ rừng xanh

Bài & Ảnh: Phùng Mỹ Trung – WebAdmin

Côn trùng, những loài động vật có 6 chân, cơ thể chia làm 3 phần, có 4 cánh và là những loài đóng vai trò hết sức quan trọng trong hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới. Mỗi loài sinh ra đều được tạo hóa trao một sứ mệnh nhằm giúp sinh thái trong tự nhiên phát triển. Ở góc độ sinh tồn loài này sẽ là sát thủ đối với loài khác, hay còn gọi là thiên địch. Nhưng ở một góc khác chúng sẽ là bác sỹ, ân vật, kẻ giải cứu sự sống cho loài đang bị tấn công, nhằm giúp cân bằng sinh thái. Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. là một trong những ví dụ điển hình nhất và là câu chuyện thú vị nhất của thiên nhiên hoang dã Việt Nam.
Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. thuộc Giống Megarhyssa là một loài “Ong tò vò” trong họ Ong tò vò Ichneumonidae, một họ ong tò vò ký sinh cực kỳ đa dạng, có vai trò quan trọng trong kiểm soát dịch hại tự nhiên bằng cách đẻ trứng vào ấu trùng côn trùng khác và ấu trùng của chúng ăn thịt vật chủ. Đặc trưng bởi thân hình mảnh mai, râu dài, ống đẻ trứng (ovipositor) dài ở con cái, chúng sống đơn độc, chỉ kết đôi vào mùa giao phối, vô hại với người, không có ngòi chích như một số loài ong khác và đóng vai trò sinh học thiết yếu trong hệ sinh thái.
Họ Ichneumonidae có hàng chục ngàn loài trên toàn thế giới, nhiều hơn cả số loài chim và động vật có vú cộng lại. Với nhiều loài mới liên tục được các nhà côn trùng học phát hiện, đặc biệt ở vùng nhiệt đới. Chúng là một trong những họ lớn nhất trong bộ Cánh màng Hymenoptera. Ở Vườn quốc gia Cát Tiên, nhà nghiên cứu côn trùng học Tô Văn Quang đã ghi nhận một số loài thuộc họ Ichneumonidae này gồm: Megarhyssa belluliflava, Megarhyssa jezoensis, Megarhyssa hainanensis, Megarhyssa praecellens…
Khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện ở Vườn quốc gia Cát Tiên. Rất nhiều các loài bọ cánh cứng thức giấc, chúng tìm kiếm thức ăn và bạn tình để giao phối, đẻ trứng cho đời sau hữu thụ. Đặc biệt là những loài thuộc họ Xén tóc Cerambycidae, gồm một số loài thuộc giống: Anoplophora, Pachyteria, Chlorophorus, Batocera, Palimna…Chúng đẻ trứng vào vỏ cây rừng và cây ăn quả. Ấu trùng nở ra với chiếc răng khỏe và sắc nhọn cắn xuyên qua lớp vỏ cây và tấn công thẳng vào lớp Cellulose để đánh chén, kéo theo các loại vi khuẩn, vius, khiến cho cây rừng chết dần chết mòn theo thời gian.
Làn hơi nước ẩm, chan hòa trong không khí cũng đánh thức loài Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. vươn mình, kiếm ăn và đẻ trứng. Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. là loài có thân hình kỳ lạ. chiếc đuôi dài hơn 20 cm (tùy loài) và dài gần gấp 4 lần thân. Chiếc đuôi rất cứng nó được phủ bởi một lớp hợp kim siêu cứng để xuyên qua các thân cây đến 20 cm. Lớp hợp kim siêu cứng này là một qua trình con non ăn các loài thức ăn trong thực vật có chứa Mangan – Mn. Ấu trùng sẽ cô đặc Mn ngay trên chiếc vòi này. Đây không phải là lớp kitin, mà nó là lớp Mangan – Mn thực thụ. Nó hoạt động dựa trên nguyên lý ma sát tần số cao, kiểu chuyển động tịnh tiến qua lại, khiến cho lớp Cellulose bị cắt đứt, giúp chiếc kim đâm sâu vào trong thân.
Tại sao chúng phải đâm chiếc kim cứng vào thân cây gỗ ? Chúng đâm vào đó để làm gì ?? Câu trả lời là chiếc kim cứng, dài này ngoài việc xiên qua lớp Cellulose, chúng còn có chức năng chính là chiếc Ống đẻ. Mẹ ong đâm kim vào để đẻ trứng lên ấu trùng của bọ Xén tóc Cerambycidae. Khi khoảnh khắc mũi kim để tìm được mô sống của ấu trùng xén tóc, cũng là lúc bản án tử hình đối với ấu trùng được tuyên bố.
Ấu trùng Xén tóc Cerambycidae bị Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. tiêm một loại Neurotoxic peptides nhằm ức chế dẫn truyền thần kinh, gây tê liệt và Octopaminergic toxins làm sâu mất khả năng vận động, gây tê liệt tạm thời hoặc kéo dài khiến ấu trùng Xén tóc vẫn sống nhưng không cử động được. Các chất này làm suy yếu hệ miễn dịch và điều chỉnh sinh lý của ấu trùng. Giữ sâu bướm tươi sống, không bị thối rữa và làm “nguồn thức ăn sống” cho trứng và ấu trùng Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. Kiểu ăn mòn thịt sống từ ngoài vào trong này đối với vật chủ, là một kiểu tấn công đau đớn và khủng khiếp nhất của tiến hóa. Để đời sau hữu thụ Mẹ ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. Phải biến xác sống của loài khác thành bữa ăn, nơi ở cho đứa con thân yêu của mình.
Câu hỏi được đặt ra là làm cách nào để Ong mẹ biết được chính xác nơi ấu trùng của Bọ xén tóc Cerambycidae đang sống ? Các nhà nghiên cứu côn trùng học sẽ cho chúng ta biết là Ong mẹ sẽ nhờ chiếc râu đầu – Anttena đầy cảm biến sinh học của nó gõ vào thân cây để tìm kiếm các chuyển động rất nhỏ của ấu trùng Xén tóc Cerambycidae trước khi khoan lỗ, đẻ trứng. Liệu chúng có nhầm lẫn không ?? Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ cho bạn và cho các nhà nghiên cứu côn trùng học.
Bằng cách nào Ong mẹ thể bay được khi chiếc ông đẻ cứng dài ngoằng ấy rất là vướng víu ? Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, chọn lọc tự nhiên và thích nghi. Để cất, giấu chiếc ống đẻ, phần cuối bụng của chúng sẽ phồng lên và cuộn tròn chiếc kim ống đẻ này giống như cơ chế của chiếc thước cuộn bằng thép của bác thợ mộc. Với cách này giúp chúng bay lượn một cách dễ dàng thoải con gà mái và cũng tạo ra lực khi đẩy chiếc kim vào thân cây.
Ong sát thủ đuôi dài Megarhyssa sp. Là một sát thủ đối với ấu trùng Xén tóc Cerambycidae. Nhưng nó lại là bác sỹ của các loài cây. Nếu như không có loài ong này, ấu trùng Xén tóc Cerambycidae có thể tàn phá sạch cả một cánh rừng. Sự sống luôn diệu kỳ bởi những người mẹ vĩ đại, một người mẹ sát thủ vì con bởi ngay trong những khoảnh khắc khó khăn nhất, người mẹ cũng tìm ra một khe cửa hẹp để giúp con mình tồn tại và phát triển và chẳng có bất cứ người mẹ nào chối bỏ con mình ngay cả trong những lúc khó khăn.

Chiếc đuôi dài gấp 3,5 lần chiều dài thânCặp Antena đầy cảm biến sinh học truy tìm ấu trùng xen tócLoài Megarhyssa hainanensis đang cố sức khoan chiếc lỗ truy tìm ấu trùng xén tócLoài Megarhyssa hainanensis đang cuộn tròn để dấu chiếc ông đẻ dài vào trong bụng