Thú, tìm hiểu về loài Thú ở Việt Nam

Thú (động vật có vú) là những động vật rất thành công về mặt tiến hóa. Chúng chỉ mới xuất hiện từ cách đây khoảng 200 triệu năm trước vào cuối kỷ Permian và Triassic. Loài thú có khả năng cư trú ở hầu hết các sinh cảnh trên cạn. Một số loài còn lặn sâu xuống các đại dương dù vẫn hít thở không khí.

Hổ châu á Panthera tirgis – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Thành công của các loài thú là do kết hợp được một số đặc điểm thích nghi đặc biệt đã cho phép chúng thay thế bò sát trở thành những động vật chiếm ưu thế trên Trái đất. Cũng như bò sát, thú hít thở không khí, nhưng không giống như tổ tiên có vảy của mình. Chúng là động vật máu nóng nên có khả năng đốt năng lượng để duy trì nhiệt độ cơ thể luôn ấm ốn định. Khả năng này tạo điều kiện cho các quá trình hóa học bên trong cơ thể giúp duy trì sự sống có thể diễn ra hiệu quả nhất mà không phụ thuộc trực tiếp vào nhiệt từ Mặt trời. Một đặc điểm riêng là loài thú có lông làm giảm sự mất nhiệt, cho phép chúng hoạt động được trong điều kiện khí hậu lạnh và vào ban đêm. Vì lông thú có thể rụng và mọc lại, nên thú còn có khả năng thích nghi theo mùa.

CÁC ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA LOÀI THÚ
Thú là những loài động vật có xương sống, máu nóng, đẻ con, nuôi con bằng sữa, cơ thể được bao phủ bởi một lớp lông mao. Bộ xương thú có kết cấu cơ bản rất vững chắc, với các chi đứng thẳng hàng để có thể từ phía dưới, Cấu tạo này cho phép các loài thú hoạt động trên mặt đất có thể đi, chạy, nhảy, nhưng cấu trúc cơ bản vẫn có khả năng thích nghi cao và đa biến đổi để bơi, như ở Hải cẩu đốm Phoca largha và Cá voi Balaenoptera musculus, để bay, như ở các loài Dơi, để leo trèo hay chuyển cây như ở các loài Chồn.

Thú có xương hàm khỏe và hàm dưới chỉ có một xương khớp nối trực tiếp với hộp sọ, nhiều kiểu răng đa dạng thích nghi với rất nhiều loại thức ăn khác nhau. Một số xương khác, vốn ghép thành hàm dưới ở các loài bò sát, lại có công dụng mới ở các loài thú – trở thành ba xương nhỏ trong tai, giúp tăng cường thính giác. Hộp sọ của thú còn có chức năng bảo vệ não. Bộ não thú lớn hơn so với não của các nhóm động vật khác có nghĩa là năng lực xử lí cũng tăng lên. Bộ não lớn đem lại trí thông minh và khả năng vượt trội trong việc học tập ghi nhớ và thực hiện các tập tính phức tạp. Những kĩ năng này đòi hỏi nhiều thời gian để hoàn thiện. Con thú non học những điều này trong thời gian được bố mẹ chăm sóc, bắt đầu từ thời kì bú sữa tiết ra từ tuyến vú của mẹ. Cơ quan này tiến hóa từ các tuyến tiết chất nhờn, ban đầu có tác dụng chăm sóc da và có thể để tránh cho trứng bị khô. Chính vì đặc điểm độc đáo này mà cả nhóm còn có tên là động vật có vú.

Mèo rừng Felis bengalensis – Ảnh: Phạm Văn Biên

TIẾN HÓA HAY CHƯA TIẾN HÓA ?
Các loài thú có túi từng được xem là kém tiến hóa, vì con non của chúng được sinh ra rất sớm và không trải qua quá trình nuôi dưỡng kéo dài bằng nhau thai bên trong cơ thể mẹ. Đến nay, các nhà khoa học biết rằng cách sinh sản này giúp thú có túi thích nghi với môi trường sống của chúng và cũng tiến hóa không kém gì thú có nhau thai. Kangaroo có thể nuôi hai con ở các lứa tuổi khác nhau và nếu hai con non kia có vấn đề gì thì trứng đã thụ tinh có thể phát triển gần như ngay lập tức. Chiến lược này giúp thú có túi phục hồi số lượng cá thể nhanh chóng khi các điều kiện môi trường bớt khắc nghiệt.