TRA CỨU SINH VẬT RỪNG VIỆT NAM

(Hơn 2000 loài thuộc các họ, bộ, nhóm khác nhau)

Phôi ở hai lá mầm

Tác giả: Phùng Mỹ Trung 29 Tháng 10, 2026

Phôi ở hai lá mầm (embryo monocotyledoneus). Cơ thể thực vật non hình thành từ hợp tử (2n) sau quá trình thụ tinh, có đặc trưng là hai lá mầm (cotyledones) gắn vào trục phôi (axis embryonalis). Phôi được bảo vệ bên trong hạt và chứa các mô phân sinh, là tiền thân của hệ rễ và hệ chồi của cây trưởng thành. Ở nhiều loài thực vật hai lá mầm như đậu xanh, đậu phộng, đậu nành, hai lá mầm phát triển lớn, chứa chất dự trữ. Tuy nhiên, ở những loài như thầu dầu, lá mầm tương đối mỏng, còn phần lớn dinh dưỡng được dự trữ trong nội nhũ.

Cấu tạo phôi ở thực vật hai lá mầm.Phôi điển hình gồm hai lá mầm và một trục phôi, trong đó trục phôi phân hóa thành các vùng khác nhau.

Bộ phận Thuật ngữ Đặc điểm và chức năng
Hai lá mầm Cotyledones Hai lá phôi, thường phát triển đối xứng, có thể dự trữ hoặc hấp thu chất dinh dưỡng; đôi khi quang hợp sau nảy mầm
Chồi mầm Plumula Gồm đỉnh sinh trưởng chồi và các lá non, phát triển thành hệ chồi
Trụ trên lá mầm Epicotylus Phần trục phôi phía trên vị trí đính lá mầm, mang chồi mầm
Trụ dưới lá mầm Hypocotylus Phần trục phôi nằm dưới vị trí đính lá mầm, nối với vùng rễ mầm
Rễ mầm Radicula Đầu rễ phôi, tiếp tục sinh trưởng tạo rễ sơ cấp
Chóp rễ Calyptra Lớp mô bảo vệ đỉnh sinh trưởng rễ
Trục phôi Axis embryonalis Liên kết các phần của phôi, chứa các vùng sinh trưởng tạo thân và rễ

Sự hình thành và phát triển của phôi hai lá mầm.
Quá trình phát triển phôi (embryogenesis) thường được mô tả qua các giai đoạn điển hình sau:1. Hợp tử (zygote). Tế bào trứng kết hợp với tinh tử tạo hợp tử (2n), khởi đầu sự phát triển của phôi.
2. Tiền phôi (proembryo). Hợp tử phân chia nguyên phân; hình thành phôi sơ khai và thường có cấu trúc dây treo phôi (suspensor).
3. Phôi hình cầu (globular embryo). Khối phôi phân chia mạnh và bắt đầu phân hóa các lớp mô, thiết lập trục đỉnh–đáy.
4. Phôi hình tim (heart-shaped embryo). Hai mầm lá phát triển hai bên, làm phôi có dạng hình tim đặc trưng.
5. Phôi hình ngư lôi (torpedo embryo). Trục phôi kéo dài, lá mầm lớn lên, các mô phân sinh chồi và rễ phân hóa rõ.
6. Phôi trưởng thành (mature embryo). Phôi có hai lá mầm, chồi mầm, trụ trên lá mầm, trụ dưới lá mầm và rễ mầm; chuẩn bị cho trạng thái nghỉ và nảy mầm.

Đặc điểm chung của phôi hai lá mầm.
Có hai lá mầm phát sinh từ phôi, thường đính ở hai bên trục phôi. Có chồi mầm, rễ mầm và các vùng phân hóa của trục phôi.
Hai lá mầm có thể dày chứa chất dự trữ hoặc mỏng đảm nhiệm hấp thu dinh dưỡng. Chồi mầm thường nằm giữa hai lá mầm.
Nhiều loài họ Đậu có phôi lớn, chiếm gần hết thể tích hạt trưởng thành. Phôi có thể thẳng hoặc cong, tùy hình thái và cấu trúc hạt. Không có bao chồi và bao rễ chuyên hóa như ở họ Cỏ Poaceae.

Bài viết liên quan

Côn trùng Insecta

Thực vật Plantae

Nấm Fungi