TRA CỨU SINH VẬT RỪNG VIỆT NAM

(Hơn 2000 loài thuộc các họ, bộ, nhóm khác nhau)

Noãn

Tác giả: Phùng Mỹ Trung 18 Tháng 10, 2026

Noãn (ovulum): Cấu trúc sinh sản của thực vật có hạt, nằm trong bầu nhụy ở thực vật hạt kín hoặc trên các lá noãn/vảy sinh sản ở thực vật hạt trần. Sau thụ tinh, noãn thường phát triển thành hạt (semen). Trong hình thái học thực vật, noãn được phân loại chủ yếu theo hướng của noãn, vị trí lỗ noãn, cách đính vào nhau noãn và mức độ phát triển của các phần cấu tạo. Không có một số lượng kiểu noãn cố định cho mọi hệ thống phân loại.

Các kiểu noãn theo hướng và hình dạng.Noãn thẳng (ovulum orthotropum “orthotropous”). Noãn không cong; lỗ noãn, thân noãn và vùng hợp với cuống noãn nằm gần trên cùng một trục. Còn gọi là noãn trực (atropous).
Noãn đảo (ovulum anatropum “anatropous”). Noãn cong ngược gần 180°, khiến lỗ noãn nằm gần cuống noãn. Đây là kiểu rất phổ biến ở thực vật hạt kín.
Noãn ngang (ovulum hemitropum “hemitropous”). Thân noãn nằm gần vuông góc với cuống noãn, tạo dạng trung gian giữa noãn thẳng và noãn đảo. Cũng có tài liệu dùng tên hemianatropous.
Noãn cong (ovulum campylotropum “campylotropous”). Thân noãn cong về một phía; lỗ noãn tiến gần cuống noãn và túi phôi cũng có thể cong.
Noãn cong hai phía (ovulum amphitropum “amphitropous”). Thân noãn và túi phôi cong rõ; túi phôi thường có dạng gần giống móng ngựa.
Noãn cuộn (ovulum circinotropum “circinotropous”). Cuống noãn phát triển và uốn cong quanh thân noãn, có thể bao vòng quanh noãn trong quá trình phát triển; kiểu này gặp ở một số loài xương rồng thuộc chi Opuntia.

Các kiểu noãn theo cấu tạo mô. (ngoài hướng và độ cong, noãn còn được phân loại theo mức độ phát triển của mô phôi tâm “nucellus”).Noãn phôi tâm mỏng (tenuinucellate). Tế bào mẹ đại bào tử hình thành gần bề mặt phôi tâm, ít lớp tế bào bao quanh.
Noãn phôi tâm dày (crassinucellate). Tế bào mẹ đại bào tử nằm sâu hơn, có nhiều lớp tế bào phôi tâm phía ngoài.
Cách phân loại này phản ánh cấu tạo và quá trình phát triển của noãn, không phải hình dạng bên ngoài.

Các đặc điểm cấu tạo khác
Theo số lớp vỏ noãn: Noãn một vỏ (unitegmic) và noãn hai vỏ (bitegmic); một số nhóm có cấu tạo đặc biệt.
Theo số lượng noãn: Một noãn hoặc nhiều noãn trong mỗi bầu nhụy.
Theo vị trí đính: Noãn có thể đính ở mép, vách, trục trung tâm, đáy hoặc các vị trí khác của bầu nhụy. Đây thực chất là cách phân loại đính noãn (placentatio), không phải kiểu hình dạng noãn.

Bài viết liên quan

Côn trùng Insecta

Thực vật Plantae

Nấm Fungi