TRA CỨU SINH VẬT RỪNG VIỆT NAM

(Hơn 2000 loài thuộc các họ, bộ, nhóm khác nhau)

Cộng sinh

Tác giả: Phùng Mỹ Trung 27 Tháng 10, 2026

Cộng sinh (symbiosis). Mối quan hệ sống chung gần gũi, lâu dài giữa hai loài khác nhau. “Cây cộng sinh” không phải là một thuật ngữ phân loại chuẩn, mà thường chỉ cây sống trong mối quan hệ cộng sinh với sinh vật khác (nấm, vi khuẩn, tảo hoặc cây khác). Theo nghĩa rộng, cộng sinh gồm cả quan hệ có lợi, trung tính và có hại. Theo nghĩa hẹp, cộng sinh chỉ quan hệ có lợi cho cả hai bên (tương hỗ, mutualism).

Các kiểu quan hệ cộng sinh.
Cộng sinh tương hỗ (mutualism). Cả hai bên đều có lợi. Cây họ Đậu và vi khuẩn nốt sần; rễ cây và nấm rễ.
Hội sinh (commensalism). Một bên có lợi, bên kia không bị hại cũng không được lợi. – Phong lan, dương xỉ bám trên thân cây gỗ (bì sinh). Ký sinh (parasitism)  Một bên có lợi, bên kia bị hại. – Tơ hồng (Cuscuta), tầm gửi

Các ví dụ cộng sinh tương hỗ điển hình.Cây họ Đậu Fabaceae và vi khuẩn nốt sần (rhizobia).
Vi khuẩn sống trong nốt sần ở rễ, cố định N₂ thành ammoniac cho cây.
Cây cung cấp đường (sản phẩm quang hợp) và môi trường sống cho vi khuẩn.
Cây ổ kiến chi Myrmecodia dành cho kiến và ngược lại.
Củ phình của cây (thực chất là phần thân dưới lá mầm, hạ diệp, phình ra) có hệ thống đường hầm và khoang thông nhau. Giúp loài kiến làm tổ, nuôi ấu trùng và trú ẩn trong đó, tránh mưa, nắng và kẻ thù. Cấu trúc này tự có từ khi cây còn non, nên kiến không cần tự đục khoét.
Đối với loài kiến, cây mọc trên thân cây khác, đất ít, khó hút khoáng. Kiến mang thức ăn về tổ rồi thải phân, xác mồi, mảnh vụn hữu cơ vào các khoang. Các chất này phân giải và cung cấp đạm, phosphat và các khoáng cho cây. Kiến có thể tấn công côn trùng ăn lá và các sinh vật gây hại khác, giúp giảm thiệt hại cho cây.

Bài viết liên quan

Côn trùng Insecta

Thực vật Plantae

Nấm Fungi