CƠ CHẾ THỤ PHẤN GIỮA ONG THỤ PHẤN VÀ SUNG
Cơ chế thụ phấn giữa ong thụ phấn và sung – “Quả” sung (ficus) không phải quả theo nghĩa thông thường mà được gọi là quả phức. Một cụm hoa dạng túi gọi là syconium chi Ficus có cụm hoa hình cầu khép kín, có một lỗ rất nhỏ ở đỉnh gọi là ostiole. Hàng trăm hoa nhỏ nằm ở mặt trong của túi. Vì vậy ong sung (fig wasps) phải chui vào bên trong mới thụ phấn được.
Ong thụ phấn thuộc họ Agaonidae, loài ong chalcid rất nhỏ, không phải ong mật. Quan hệ giữa hai bên là cộng sinh bắt buộc vì sung và ong sung đều không thể hoàn tất vòng đời nếu thiếu bên kia. Chi Ficus có hơn 750 loài.
Các bước của chu trình
1. Sung phát tín hiệu. Mỗi loài sung tiết ra hỗn hợp chất bay hơi riêng. Tính đặc hiệu giữa ong và sung dựa vào các tín hiệu hóa học đặc trưng của cây chủ. Ong cái bay từ cây này sang cây khác để tìm đúng loài sung của mình.
2. Ong cái chui qua ostiole. Ong dùng phần phụ của hàm và đôi chân khỏe để chui vào qua ostiole. Lối đi này hẹp đến mức ong thường mất cánh và râu trong lúc chui vào.
3. Thụ phấn và đẻ trứng. Bên trong, ong bò trên các hoa, đặt phấn lên hoa cái và đẻ trứng vào một số hoa. Ong đẻ trứng vào các hoa có vòi ngắn. Ong cái thường chết ngay trong quả sau đó.
4. Ấu trùng phát triển. Ấu trùng ăn mô của hoa đã đẻ trứng. Cả quá trình từ trứng đến ong trưởng thành mất khoảng 2-3 tuần trong quả. Ở loài sung đơn tính cùng gốc (monoecious), con của ong phát triển trong quả bằng cách ăn một phần số hạt. Phần hạt còn lại được thụ phấn và vẫn sống.
5. Ong đực không cánh làm nhiệm vụ riêng. Ở nhiều loài, ong đực không cánh và chuyên hóa để sống cả đời trong quả. Chúng giao phối với ong cái ngay trong quả, và dùng hàm khoét lỗ trên các túi mật và trên thành quả để ong cái thoát ra. Ong đực chết mà không bao giờ ra khỏi quả.
6. Ong cái mang phấn đi. Ong cái đã thụ tinh thu phấn từ hoa đực rồi rời quả qua lỗ đó, đến một quả khác cùng loài để bắt đầu lại. Ong cái thường ra khỏi quả vào buổi sáng, khi bị ánh sáng thu hút. Khi quả chín, hạt được động vật phát tán.
Hai kiểu thụ phấn. Đây là điểm quan trọng nhất trong cơ chế.
– Thụ phấn chủ động (active): ong cái cố ý thu phấn từ bao phấn và cất trong các túi ở ngực. Sau đó ong dùng lược ở đốt chân gốc để lấy phấn ra và đặt lên đầu nhụy. Cách này tăng hiệu quả thụ phấn và cho phép cây giảm đáng kể lượng phấn sản xuất.
– Thụ phấn thụ động (passive): phấn tự rơi khỏi bao phấn và bám lỏng lẻo trên cơ thể ong khi chúng di chuyển trong cụm hoa. Kiểu này gặp ở các loài như sung thường Ficus carica.
Về tiến hóa, thụ phấn chủ động đã chuyển thành thụ động ít nhất năm lần, nhưng thụ phấn chủ động có thể là trạng thái tổ tiên. Điều này khác với cách hiểu quen thuộc rằng thụ động là cái có trước.

Bài viết liên quan
Côn trùng Insecta
Dế dũi châu á
Tên tiếng Anh:Oriental mole cricket
Tên Latin:Gryllotalpa orientalis
Xén tóc vằn cam
Tên tiếng Anh:Tufted longhorn beetle
Tên Latin:Aristobia approximator
Bướm phượng cam
Tên tiếng Anh:Lemon butterfly
Tên Latin:Papilio demoleus
Thực vật Plantae
Cẩm lai
Tên tiếng Anh:No english name
Tên Latin:Dalbergia oliveri
Vạng trứng
Tên tiếng Anh:No english name
Tên Latin:Endospermum chinense
Muống biển
Tên tiếng Anh:Muống biển
Tên Latin:Ipomoea pescarpae
Nấm Fungi
Nấm cà
Tên tiếng Anh:Sordid blewit
Tên Latin:Lepista sordida
Nấm ngân nhĩ
Tên tiếng Anh:Snow fungus
Tên Latin:Tremella fuciformis
Nấm kèn
Tên tiếng Anh:Golden chanterelle
Tên Latin:Cantharellus cibarius