TRA CỨU SINH VẬT RỪNG VIỆT NAM

(Hơn 2000 loài thuộc các họ, bộ, nhóm khác nhau)

BỨC XẠ TIẾN HÓA EVOLUTIONARY RADIATION

Tác giả: Phùng Mỹ Trung 5 Tháng 10, 2026

Bức xạ tiến hóa (evolutionary radiation) – là hiện tượng một dòng tiến hóa hoặc một nhánh sinh vật tăng nhanh về mức độ đa dạng, thường thông qua sự gia tăng tốc độ hình thành loài, dẫn tới nhiều nhánh, loài hoặc dạng hình thái khác nhau.
Bức xạ tiến hóa (evolutionary radiation) = khái niệm rộng, chỉ sự gia tăng nhanh hoặc mạnh của đa dạng tiến hóa.
Bức xạ thích nghi (adaptive radiation) = một dạng đặc biệt của bức xạ tiến hóa, trong đó các dòng hậu duệ phân hóa để khai thác những ổ sinh thái khác nhau, thường đi kèm sự khác biệt về hình thái và chức năng.
Có thể hình dung là một tổ tiên chung → phân hóa thành nhiều quần thể → chiếm các môi trường/nguồn tài nguyên khác nhau → chọn lọc tự nhiên + cách ly + biến đổi di truyền → nhiều dòng → nhiều loài → nhiều dạng thích nghi.
Ở quy mô lớn hơn, sự đa dạng hóa của động vật có vú sau sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Creta (~66 Ma) thường được xem là một điển hình nổi bật của bức xạ tiến hóa. Trong cổ sinh vật học “Bức xạ tiến hóa” đặc biệt hữu ích khi nghiên cứu các giai đoạn như bùng nổ kỷ Cambri, khi mà nhiều ngành động vật xuất hiện và đa dạng hóa mạnh. Bức xạ động vật có vú sau 66 Ma. Bức xạ thực vật hạt kín trong kỷ Creta và trong kỷ Paleogene-Neogene, thuộc Đại Tân sinh Cenozoic. Các đợt đa dạng hóa của các họ Hồ tiêu Piperaceae, Cúc Asteraceae và Lan Orchidaceae, cùng nhiều nhánh thực vật khác.

Bài viết liên quan

Côn trùng Insecta

Thực vật Plantae

Nấm Fungi