Vườn quốc gia Phia Oắc-Phia Đén Việt Nam

Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén có tổng diện tích tự nhiên 10.593,5 ha trong đó có 8.146,6 ha rừng tự nhiên thuộc địa bàn 5 xã của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng là: Thành Công, Quang Thành, Phan Thanh, Hưng Đạo và thị trấn Tĩnh Túc. Toàn bộ diện tích của vườn quốc gia nằm trong Công viên địa chất Non Nước Cao Bằng được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu vào ngày 12 tháng 4 năm 2018. Nằm cách thủ đô Hà Nội 240 km theo tỉnh lộ 212, cách thành phố Bắc Kạn 76 km theo tỉnh lộ 212 và quốc lộ 3, cách thành phố Cao Bằng 73 km theo tỉnh lộ 212 và quốc lộ 34, và cách thị trấn Nguyên Bình 30 km theo tỉnh lộ 212.
Vườn quốc gia được chia thành 3 phân khu chính là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; phân khu phục hồi sinh thái; phân khu dịch vụ hành chính. Trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt có diện tích 4.035,5 ha, tại tiểu khu 338, 352 xã Thành Công; tiểu khu 333, 334 xã Quang Thành; tiểu khu 327, 337 xã Phan Thanh; và tiểu khu 321, 322 thị trấn Tĩnh Túc. Tại đây, có hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và á nhiệt đới núi trung bình; hệ sinh thái rừng lùn hay còn gọi là “rừng rêu”, một kiểu rừng của khí hậu ôn đới đặc trưng của miền Bắc Việt Nam cùng với rất nhiều các loài động thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý hiếm. Ngoài ra, vùng đệm có diện tích 8.276,1 ha nằm trên địa bàn 6 xã và 1 thị trấn.
Đỉnh núi cao nhất khu bảo tồn thiên nhiên là đỉnh Phia Oắc cao 1931 m, cũng là đỉnh núi cao nhất thuộc cánh cung Ngân Sơn-Yên Lạc.
Cơ quan/cấp quản lý:  Việc thành lập Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng theo Quyết định số 57/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ
Ngay từ đầu thế kỷ XX, dãy núi Phia Oắc-Phia Đén đã lọt vào mắt của người Pháp. Họ đã chọn Phia Oắc-Phia Đén làm nơi nghỉ mát, hưởng thụ các tài nguyên khí hậu và sinh vật độc đáo. Nơi đây hiện vẫn còn các dấu tích của các biệt thự, nhà nghỉ của các công chức thời Pháp.
Địa hình tại vườn quốc gia phức tạp, với chủ yếu là núi cao, thung lũng nhỏ hẹp, độ dốc lớn, nhiều nơi dốc đứng. Có nhiều đỉnh núi cao trên 1.000 m đến gần 2.000 m so với mực nước biển, như Phia Oắc (1.935 mét), là đỉnh núi cao thứ hai ở Cao Bằng; Niot Ti (1.574 mét); Tam Loang (1.446 mét); Phia Đén (1.391 mét); Ki Doan (1.165 mét)… Về địa chất, nơi đây có sự đan xen giữa các loại đá lục nguyên, đá vôi và đá xâm nhập granit, tạo nên các dãy núi đất xen với núi đá. Sự đa dạng về địa hình, địa mạo, địa chất, cộng với điều kiện khí hậu đặc trưng đã tạo nên các hệ sinh thái đặc thù của vùng núi cao Phia Oắc, đồng thời cũng là nền tảng cấu thành tính đa dạng sinh học của khu vực này.
Vườn quốc gia có nhiệm vụ bảo vệ diện tích rừng hiện có, đồng thời phục hồi, làm giàu rừng tự nhiên, gây ươm các giống cây bản địa quý hiếm để trồng mới nâng cao diện tích phủ xanh. Cùng với đó là bảo vệ hệ động thực vật tự nhiên và tính đa dạng sinh học, khai thác các tiềm năng cảnh quan và dịch vụ môi trường để tăng nguồn thu, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Một góc Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén – Ảnh: Internet Download

Tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trình Ủy ban nhân dân tỉnh: Dự thảo quyết định, chỉ thị; quy hoạch, kế hoạch dài hạn, 05 năm và hàng năm; chương trình, kế hoạch, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên trong khu rùmg; các hoạt động nghiên cứu khoa học thu thập mẫu vật, nguồn gen; kinh doanh, liên doanh trong lĩnh vực du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng; quy hoạch bảo tồn và phát triển Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; báo cáo về hiện trạng đa dạng sinh học của khu bảo tồn; Dự thảo văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ban quản lý vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén.
Ban quản lý Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén là đơn vị sự nghiệp công lập có thu, trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng, thực hiện chức năng của chủ rừng; quản lý, bảo vệ, phát triển rừng đặc dụng, sử dụng bền vững tài nguyên rừng; bảo tồn, phát huy các giá trị đặc biệt của thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái, đa dạng sinh học, nguồn gen sinh vật; phục hồi và bảo tồn nguyên vẹn các hệ sinh thái; bảo tồn tính đa dạng sinh học của rừng đặc dụng và cảnh quan, môi trường; phục vụ các mục đích nghiên cứu khoa học, phát triển du lịch sinh thái theo các quy định của pháp luật. 2. Ban quản lý Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén  có tư cách pháp nhân, có trụ sở, tài khoản, có con dấu theo quy định của pháp luật.

Các giá trị đa dạng sinh học:
Thực vật:
Đây là nhà của nhiều loài động thực vật hoang dã, đặc biệt là 90 loài thực vật và 58 loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao. Một số loài thực vật đáng chú ý gồm Thiết sam giả Pseudotsuga brevifolia, Thiết sam núi đá Tsuga chinensis, Thông pà cò Pinus fenzeliana, Vù hương Cinnamomum balansae (một loài đặc hữu), Lát hoa Chukrasia tabularis, Sến mật Madhuca pasquieri, Nghiến Excentrodendron tonkinense, Dẻ tùng sọc trắng Amentotaxus argotaenia.

Dẻ tùng sọc trắng Amentotaxus argotaenia – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Động vật:
Có khoảng 80 loài động vật có vú và 30 loài trong Vườn quốc gia thuộc nhóm động vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam, 120 loài bò sát, lưỡng cư trong đó có 12 loài ở hạng cực kỳ quý hiếm cần được bảo tồn. Hàng ngàn loài côn trùng chưa được khám phá. Một số loài quý hiếm bao gồm Hươu xạ, Sơn dương, Cu li lớn, Cu ly nhỡ, Vượn đen đông bắc, Khỉ cộc, Gấu ngựa, Cầy sao, Cầy hương, Mèo rừng, Sóc bay đuôi trắng.

Cóc mày phia đén Leptobrachella phiadenensis loài mới phát hiện ở VQG Phia Oắc – Phia Đén – Ảnh: Hoàng Văn Chung

Hoạt động du lịch:
Hiện nay các hoạt động du lịch chưa phát triển nhưng kiểu rừng mây mù hay rừng sương mù ở đây rất thích hợp với du lịch leo núi cắm trại và nghỉ dưỡng. Kiểu rừng thường xanh nhiệt đới hay cận nhiệt đới, trên vùng núi ẩm ướt, đặc trưng bởi lớp mây tầng thấp bao phủ, có thể lâu dài, thường xuyên hoặc theo mùa, thường ở tầng tán chính. Rừng sương mù thường biểu lộ sự phong phú các loại rêu bao phủ mặt đất và thảm thực vật, do đó chúng cũng thường được xem là rừng rêu. Các rừng rêu thường phát triển tại các đèo yên ngựa trên núi, nơi mà hơi nước được đưa vào bởi sự lắng đọng của các đám mây được giữ lại có hiệu quả hơn.
Các dự án có liên quan: 
Chưa có
Dân số trong vùng: Hiện có khoảng gần 3.000 người thuộc các dân tộc Tày, Dao, H’mông và Kinh sinh sống trong phạm vi Vườn quốc gia.

Nguồn tham khảo: Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén Việt Nam.