Cá cóc Tam đảo phần mảnh ghép trong hệ sinh thái Việt Nam

Bài & Ảnh: Phùng Nguyễn Trí Lâm, Phùng Mỹ Trung – WebAdmin

Đến năm 2023, đã có 9 loài Cá cóc tìm thấy và công bố ở Việt Nam. Cá cóc phân bố ở Việt Nam được chia làm 2 Giống (Genus) gồm Paramesotriton (2 loài) và Tylototriton (7 loài). Cá cóc tam đảo Paramesotriton deloustali được công nhận là loài có số lượng cá thể nhiều nhất được tìm thấy ở Việt Nam. Là loài có cơ thể dài giống như thằn lằn và và rất có thể chúng ta nghi ngờ nó có họ hàng với loài Khủng long hay những loài Bò sát khác. Nhưng thực chất Cá cóc là loài Lưỡng cư, chúng có đời sống khá đa dạng và phức tạp, là tổ tiên của các loài khủng long, vì xét về tiến hóa thì Cá cóc tiến hóa từ Cá. Loài này, thuộc Lớp Lưỡng cư Amphibia, Bộ Có đuôi Caudata, Họ Cá cóc Salamandridae. Tổ tiên của chúng xuất hiện từ kỷ Devon trong Đại cổ sinh cách đây hơn 450 triệu năm về trước. Trong khi đó Khủng long thuộc lớp Bò sát xuất hiện kỷ Trias của Đại trung sinh cách đây khoảng 250 triệu năm. Cá cóc tam đảo Paramesotriton deloustali có đuôi dẹp và da thiếu vảy. Trên da có nhiều mụn cóc xù xì và tiết chất nhầy, những mụn cóc này thường mọc thành dãy dọc sống lưng kéo dài tới đuôi. Lưng có màu đen. Bụng màu đỏ có những đường xám đen nối với nhau tạo thành hình mạng vân đỏ. Chiều dài khoảng 144 – 206,5 mm.

Cá cóc Tam Đảo – Paramesotriton deloustali – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Cá cóc tam đảo Paramesotriton deloustali ăn sâu bọ, nhện giun, nòng nọc, ếch nhái con và rong rêu. chúng giao phối vào tháng 3 – 4 bằng cách cuốn đuôi và ép lỗ sinh dục vào nhau. Loài này thường sống ở các suối chảy chậm và hồ nước ở vùng núi ở Lào Cai, Sơn La, Hà Giang, Bắc Kạn, Tuyên Quang và Vĩnh Phúc (Vườn quốc gia Tam Đảo). Chúng ưa sống ở những vực nước sâu và trong, hoạt động và kiếm ăn ban ngày. Đây là loài đặc hữu chỉ tìm thấy ở Việt Nam nên chúng rất có giá trị về khoa học.

Cá cóc Tam Đảo – Paramesotriton deloustali – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Tuy nhiên, trong nhiều năm trở lại đây nạn săn bắt loài này để sử dụng vì mục đích đông dược đã biến quần thể đông đúc của chúng đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng hoàn toàn. Mặc dù đã được đưa vào sách đỏ Việt Nam và các văn bản pháp qui của nhà nước về cấm săn bắt loài này nhưng chúng không tránh khỏi bàn tay hủy diệt của con người. Sau rất nhiều lần điều tra và tìm kiếm một vài cá thể của chúng. Một số khu vược phân bố mới của loài này đã được ghi nhận. Để truyền tải các thông tin về loài này trên giúp cho mọi người có cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp và hình thù kỳ lạ của loài này. Các nhà nghiên cứu và các phương tiện truyền thông đã chia sẻ rất nhiêu thông tin đến công đồng về tập tính, sinh thái, cung như giá trị về mặt bảo tồn cho cộng đồng. Nhưng hiện nay, ngay ở nơi chúng được các nhà nghiên cứu phát hiện đầu tiên ở Vườn quốc gia Tam Đảo chỉ còn rất ít các cá thể tồn tại.\

Cá cóc Tam Đảo – Paramesotriton deloustali – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Phải chăng cơ hội sống sót của loài Lưỡng cư qúi hiếm này sẽ chỉ còn trên hình ảnh để con cháu chúng ta có cơ hội học tập, nghiên cứu và chiêm ngưỡng. Nếu cộng đồng của chúng ta quá thơ ơ với một phần mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái sinh vật của Việt Nam?