Sắc màu diệu kỳ của các loài Ếch cây Rhacophorus ở Việt Nam

Bài & Ảnh: Phùng Mỹ Trung, Nguyễn Quảng Trường, Phùng Nguyễn Trí Lâm, Nguyễn Thiên Tạo – WebAdmin

Giống ếch cây Rhacophorus Kuhl & Van Hasselt, 1822 là nhóm ếch cây chân rèm (khác ếch cây chân trơn) gồm các loài thường sống ở trên cây, thuộc bộ Lưỡng cư không đuôi Anura, các đặc điểm hình thái của chúng cũng giống với tất cả các loài lưỡng cư trên trái đất. Vòng đời của Lưỡng cư không đuôi Anura là một chu kỳ phát triển BIẾN THÁI (Metamorphosis) & trải qua 3 giai đoạn gồm: TRỨNG – ẤU TRÙNG – TRƯỞNG THÀNH.
TRỨNG – Lưỡng cư là những loài THỤ TINH NGOÀI. Con đực có nhiệm vụ phóng tinh trùng vào trứng ngay khi con cái đẻ trứng để thụ tinh. Trứng của Lưỡng cư được đẻ trong MÔI TRƯỜNG CẦN CÓ NƯỚC NGỌT. Trứng được kết lại với nhau bởi một lớp màng nhầy. Tuy nhiên đối với giống ếch cây trứng được đẻ trên cây, bên dưới là khu vực có nước. Trứng được đựng trong tổ bòn bọt do con mẹ tiết ra. Sau khi sử dụng hết nguồi thức ăn do con mẹ cung cấp, chúng chui ra khỏi tổ bòn bọt trên cây và rớt xuống nước để tiếp tục vòng đời.
ẤU TRÙNG – Sau khi trứng nở, nòng nọc phát triển trong nước ngọt. (một số loài ếch cây, ấu trùng sống trong ổ bòn bọt và thức ăn do con mẹ cung cấp trước khi chui ra ngoài và rớt xuống nước). Ở giai đoạn này chúng ĂN THỰC VẬT, THỞ BẰNG MANG, DI CHUYỂN BẰNG ĐUÔI, SỐNG BẦY ĐÀN. Các thay đổi về hình thái gồm: Chân sau mọc trước chân trước. Khác với Lưỡng cư có đuôi Caudata và Lưỡng cư không chân Apoda, cuối giai đoạn này đuôi chúng bị teo lại và di chuyển LÊN CẠN.
TRƯỞNG THÀNH – Sau khi chuyển LÊN CẠN các loài Lưỡng cư không đuôi Anura thường sống ở các khu vực ẩm ướt. Ở giai đoạn này chúng ĂN ĐỘNG VẬT, THỞ BẰNG PHỔI, DI CHUYỂN BẰNG 2 CHÂN SAU “NHẢY“, SỐNG CÔ ĐỘC và chỉ GHÉP ĐÔI vào mùa GIAO PHỐI.
Giống ếch cây Rhacophorus Kuhl & Van Hasselt, 1822 gồm những loài có nhiều màu sắc đẹp, kỳ diệu nhất trong các loài lưỡng cư ở Việt Nam. Với 17 loài đã được phát hiện và công bố ở Việt Nam và phân bố rất rộng từ độ cao 3.000 m đến 100m so với mực nước biển đã cho thấy môi trường sống của giống này khá đa dạng. Tuy nhiên chúng chỉ phân bố ở các khu rừng còn được bảo vệ tốt nơi các loài động thực vật còn đa dạng loài do vậy chúng rất cần được mọi người quan tâm và bảo vệ chúng trong môi trường tự nhiên. Các thành viên Sinh vật rừng Việt Nam xin chia xẻ những nét đẹp hoang dã của giống ếch cây này phân bố ở Việt Nam.

Một loài ếch cây sắc màu và mới được phát hiện năm 2008 trên độ cao 2.200 m ở Vườn quốc gia Chư Yang Sin và Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà. Loài ếch cây chư yang sin  Rhacophorus calcaneus với sắc màu tuyệt đẹp giữa hai màu vàng, nâu đậm, con ngươi mắt đen, đỏ, mí mắt màu xanh rất đặc trưng khiến cho bạn ngỡ ngàng trước sự pha trộn sắc mày tinh tế của tạo hoá.

Ếch cây chư yang sin  Rhacophorus calcaneus – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Loài ếch cây được xem như là nhỏ nhất trong nhóm ếch cây ở Việt Nam này có hai cựa nhọn hoắt ở sau đùi cho nên chúng được các nhà khoa học đặt tên là Ếch cây cựa Rhacophorus robertingeri. Chúng thích những nơi nhiều bóng râm đặc biệt là các khu rừng có nhiều suối nhỏ với lớp phủ thực vật rậm rạp gồm Dương xỉ, Cọ, Gừng… Những loài thực vật này thường bị cuốn bởi dây leo và thực vật phụ sinh sống bám.

Ếch cây cựa Rhacophorus robertingeri – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Khá giống với loài loài Ếch cây xanh đốm Rhacophorus dennysi, nhưng bụng có màu vàng và một chấm đen rõ nét ở nách của chân trước loài ếch cây kio Rhacophorus kio là những nét chấm phá diệu kỳ của tạo hoá ban tặng cho thiên nhiên Việt Nam. Loài này thưởng sống ở độ cao trung bình nơi có nhiều những dòng thác chảy và độ ẩm khá cao. Đồi khi ta có thể tìm thấy chúng ở các khu rừng phục hồi ở Việt Nam. Khi giao phối có thể vài chục các thể đực vây quanh một cá thể cái tạo thành một chùm ếch cây rất ấn tượng.

Ếch cây kio Rhacophorus kio – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Đỏ rực như những những quả mọng chín trong rừng. Nếu lần đầu bạn nhìn thấy loài ếch cây màng bơi đỏ Rhacophorus rhodopus sẽ khiến bạn không khỏi giật mình. Trong đêm tối qua ánh đèn led càng khiến màu đỏ rực của chúng thêm phần hấp dẫn đối với cô nàng ếch cái chờ đợi đâu đó ở mốt nhánh cây khác.

Ếch cây màng bơi đỏ Rhacophorus rhodopus – Ảnh: Phạm thế Cường

Ngay cả một chuyên gia về lưỡng cư nếu không có những nghiên cứu thật sâu về loài Ếch cây trung bộ cũng không thể tưởng tượng ra sự khác biệt giữa con non và chàng ếch cây trưởng thành. Trong thời gian phát triển loài Ếch cây trung bộ Rhacophorus annamensis là cả một quá trình biến đổi về hình thái bên ngoài cũng như màu sắc.

Ếch cây trung bộ Rhacophorus annamensis – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Năm 2001, hai nhà lưỡng cư học người Đức Ziegler và Kohler đã hát hiện ra loài Ếch cây Orlovi Rhacophorus orlovi ở 18 độ 10’ Bắc và 106 độ,06’ Tây thuộc vùng Kỳ Anh Hà Tĩnh. Đây là loài đặc hữu ở Việt Nam mặc dù có kích thước nhỏ nhưng loài ếch cây này với sắc màu pha trộn giữa xanh, đen, trắng và nâu nhạt tạo nên một loài không thể so sánh trong thiên nhiên hoang dã Việt Nam.

Ếch cây Orlovi Rhacophorus orlovi – Ảnh: Phạm thế Cường

Rất có thể đây là loài ếch cây sống ở độ cao thấp nhất so với mặt nước biển ở Việt Nam loài Ếch cây mép da mông Rhacophorus exchopygus mới được ghi nhận vùng phân bố thứ 2 ở Việt Nam (Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn thiên nhiên, văn hóa Đồng Nai).

Ếch cây mép da mông Rhacophorus exchopygus – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Loài Ếch cây lớn Rhacophorus maximus trước đây chỉ ghi nhận ở Nepal, Ấn Độ, Trung Quốc và Thái Lan. Mãi đến năm 2008, các nhà khoa học Việt Nam mới ghi nhận sự có mặt của loài này ở vùng núi Yên Tử, Đông bắc Việt Nam. Thân màu xanh lá cây với sọc trắng chạy dọc hai bên sườn và màu  kem pha sắc dưới bụng và màng bơi. Loài ếch này cũng rất được ưa chuộng làm sinh vật cảnh.

Ếch cây lớn Rhacophorus maximus – Ảnh: Phạm thế Cường

Loài Ếch cây ma cà rồng Rhacophorus vampyrus mới được các nhà khoa học Úc và Việt Nam phát hiện năm 2010 ở Vườn quốc gia Bi Đúp – Núi Bà thuộc tỉnh Lâm Đồng và cái tên Ma cà rồng được đặt khi họ phát hiện ra loài nòng nọc của chúng có răng và những nghiên cứu tại sao những chiếc răng mọc ra và mục đích những chiếc răng này vẫn là những bí ẩn chưa có lời giải đáp.

Ếch cây ma cà rồng Rhacophorus vampyrus – Ảnh: Phạm thế Cường

Thấp hơn một chút ở độ cao 2.400 – 2.500 m là loài Ếch cây hoàng liên Rhacophorus hoanglienensis. Cho mãi đến năm 2001 các nhà nghiên cứu lưỡng cư của Việt Nam, Nga mới tìm thấy loài ếch cây này. Mặc dù chúng phân bố ở Vườn quốc gia Hoàng Liên nhưng rất khó ngay cả đối với những nhà nghiên cứu có cơ hội thu mẫu và chụp hình chúng trong tự nhiên hiện nay.

Ếch cây hoàng liên Rhacophorus hoanglienensis – Ảnh: Nguyễn Thiên Tạo

Một số loài Ếch cây thuộc giống Rhacophorus Kuhl & Van Hasselt, 1822 (Ếch cây chân rèm) do có một số đặc điểm hình thái khác biệt là cẳng tay và phần gót chân không có rèm da. Nên các nhà nghiên cứu tách ra và xếp chúng vào giống Zhangixalus Li, et al., 2019 (Ếch cây chân trơn).

Màu xanh biếc với mặt bụng trắng với những đốm màu đen không đồng nhất, bàn chân đầy giác bám để giúp chúng có khả năng chuyên cành tìm kiếm thức ăn và thu hút bạn tình. Loài Ếch cây xanh đốm Rhacophorus dennysilà một kẻ leo trèo thượng hạng trong các loài lưỡng cư ở Việt Nam và chúng còn là một trong những vận động viên nhảy xa tuyệt vời.

Ếch cây xanh đốm Rhacophorus dennysi – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Ngay cả khi đang đứng trên một cành cây tươi thì kẻ thù của loài Ếch cây phê Rhacophorus feae cũng khó mà nhận ra chúng. Đây là một đặc tình rất đặc trưng của loài ếch cây này giúp chúng săn mồi và lẩn tránh kẻ thù trong tự nhiên. Nhưng  đối với chàng ếch đực trong đêm tối mịt mùng của những cánh rừng già trên đỉnh Ngọc Linh cũng không thể làm khó cho chàng tìm thấy người bạn tình trăm năm bằng tiếng kêu riêng biệt.

Ếch cây phê Zhangixalus feae – Ảnh: Phạm thế Cường

Ở độ cao 3.000 mét so với mặt biền loài Ếch cây duboisi có tên khoa học là Zhangixalus duboisi vẫn miệt mài đẻ trứng khi những cơn mưa đầu mùa tháng Tư đổ xuống và những cơn gió mạnh nhằm duy trì nòi giống và chuẩn bị chống chọi với cái lạnh giá của mùa đông ở Fansipan. Chắc chắn đây là loài ếch cây được ghi nhận sống ở độ cao nhất trong vùng Đông nam Á mà các nhà khoa học đã tìm thấy chúng.

Ếch cây duboisi Zhangixalus duboisi – Ảnh: Phùng Mỹ Trung

Ếch cây thảo Zhangixalus thaoae – Ảnh: Nguyễn Thiên Tạo